Elias Solisa Neat About April 10, 1984 Harkayaten na qaan e "Ana Kasiaq." Ana Kasiaq e, da ptea-ptea, poo fene, "Moo. A iko ciko filawe geb kaya naa nax huma." Poo da iko lawe geb kaya nax huma. Paa da dena di geb kaya nax huma, paa sirua ptea-ptea ax humhaax. Du ptea-ptea, poo geb kaya nax finhaa da xmasa nax utano fiaki na tu minya, paa, "Ecerererererererere!" Poo, kim aqak eee, faroki, fakeo, fakoe! Tuaq Kolatu, da xnika Ana Kasiaq fen, "Ana Kasiaq e, kita rua ptea naa, do ka maik e utano aki naa, do faano gosa pi faano boho?" Ana Kasiaq la d sade fene, "Faano boho," mel da mtako mele geb kaya naa sefen utehe! Mela da sade ute geba di fene, "Faano gosa." Pee tu geb kaya di baaqax ute ana kasiaq an, fen, "Hei! Eta ya naq utano faano gosa, do iqax tu ku siliro heix-rabo, heix-rabo, heix-rabo, moo do wadum lulu bahatux asix, wadum tola bahatux asix! Ka tewa yako mohede?" Ana kasiaq poo emguli-mgulih e, tu la d heka, mes da te heka! Kalax geba mqaaro, paa du urus ii di. Du epteax perkara dih. Fene, "Naa, do perkara na gamdoo, Ana Kasiaq e?" Fen, "Moo, ama sira, leqina yako ptea ba q naa, Oraq Kaya nake finhaa xmasak e. Nax finhaa xmasax nax utano, paa yako caan aki, "Ecerererererererererere," paa utano di bahux faano, paa faano bariu. Riqe exnika yako fene, 'Ka maix utano naa, do faano gosa?' Yako la a prepax faano boho, man a mtako riqe. Yako prepax, 'Faano gosa.' Yako prepax, 'Faano gosa,' Riqe eprepa fen moo tu yax sili nax utan faan! Ya ii gamnaa, la a hafu ii di fidoo la a silih?" Gebar naa, du putus bex-beta - bex-beta ii na moo, poo du toux Siribodo badilheux. "Siribodo, gamahix la ku e timbaq esnapax kam nam perkara aq naa!" Fen, "Perkara tenix dii?" Fene ie geb kaya da prepa la Ana Kasiaq la da sili nax finhaa nax utan faan." Da prepa la Ana Kasiaq fen, "Ana Kasiaq e, ku saki dae nam elex, la ku egu nam pirin e, tu ku egu nam sondo!" Fen, "Eeh." Da heka dae rabo-rabo fidii, paa da egu nax piri ixnaat an, tu da egu nax sondo an, paa da oli dena di fene, "Siribodo, aqax pirin tu sondo di i ha q naa." Paa Siribodo egu pirin dii paa da bataho gamaqdii. Fen, "Ana Kasiaq, kae eptea ba ba aq naa nam pirin tean." Da ptede nax pirin tean. Fene, "Ana Kasiaq, su egu nam sondo, la ku tefe pirin di." Poo Ana Kasiaq dii, da tuux nax sondo fidii, paa da lefe pirin dii, paa pirin dii teden, "Tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq-tiq!" Siribodo, da xnika geb kaya di fene, "Geb Kaya, kae caan e Ana Kasiaq nax pirin teden, do teden gosa pi teden boho?" Fen, "Yako caan pirin di teden gosa." Pee tu e Siribodo fen, "Hei kan! Bam eta kae caan e ie pirin di teden gosa, do perkara na sepo di ta. Mata di ta. Tu ka nam finhaa nax utano bu faano gosa, Ana Kasiaq nax pirin teden bu teden gosa, paa perkara na mata di ta. Iqax tu da newe tehux mohe." Pee tu geba rere haa du oli epsaman, paa du rame, paa du ptea-ptea. Pee tu sepuh. (Transcribed January 25, 1988 by Joe Devin from track 1 of 4/10/84 tape). "Kai-waix Nee" By Eli Solisa April, 1984 Probably told at Neat. A dohi kai-waix nee saa. Ana emhanar telo, ana finar telo. Nagrii taun naa, do murampaat kaa sepo-sepo-sepo-sepo gebar, paa sisa sir gebar an nee na. Poo ana emhanar telo prepa la nun fetar telo fen, "Iqax tu ma heka, moo do murampaax kaa selex kita!" Fen, "Ehe ta." Poo du hekah. Heka-heka-heka-heka-heka, eta du denakau haa saa. Manux saka na, gebar pila, manux tu manux tu manux tu manux tu manut e! Poo sira du keha di kau haa dii, paa du eptea sax kau di luken, du aqak e kau di guhen, poo do modo hai kau di guhen. Pe tu du modo kau di kuhen mela, du poda paa du eptea sax kau di saqan, poo sira nee manyanyi: Ne, nee, kami nee nami umuro salamato, nee, nee! Ne, nee, kami nee nami umur e salamato, nee, nee! Poo murampaat ecaan! "Heh! Anax nee ha aqa du hteix ta mih ta rahator fi sax kau luken!" Pe tu du caan aqa, du modo ax kau guhen di rabo-rabo, poo exnewax tehukor mohe. Hama-hama-hama-hama, moo. Da keha gamsaka, paa da spoi-spoi-spoi, du bahean pao kau di lahin. Da oli paa kau di lahin, da caan du bahean sax kau di luken. Da keha saka, da caan du bahean paa kau di lahin. Poo da toho logox fen, "Du thei ta mih ta raha! Du niax yako, paa eglasux sepu hibaq!" Da patu kau di tu nax gomi mae rep pitu, paa eta fefan. Pee tu da nohax olon gamaki. Da nohax olon gamaki, pee tu anax di sa da pehe espahix fi saka, tame datax kau guhen di logox. Pee tu baespaken bex-beta di murampaat efnadan, tu yako fen delax efnadan fil dii, paa olon e batuke-take ax kau guhen e, tinanbapike-pake aki kau di lahin kakun! Poo nun kai miqgiwa di fene, "Da thei ta mih ta raha peka, paa ka datax ka fa pao dii, la murampaat kaa matax sepo kita!" Poo du caan pao, tuke-take-tuke-take-tuke-take-tuke-take-tuke-take," poo nax kai miqgiwa fen, "Sapan aqa?" Paa du baliqa logox tu kau di du patuh haix paa etraq-etraqet e. Poo fen, "Hei! Delax murampaat efnadan haix, paa kim aqax olon i haq nah!" Du keha gamsax kau di luken fi dii, paa du tohoh. Paa du epsuba murampaax olon, paa du lefe qisin lahin tu nax gomi mae rep pitu et-et-et-et-et-et-eta fene, "Lasi nam qisi lahi maqsemu maqaglaten e! Ku kaa sepo kam nam amaro, ku kaa sepo kam nam inaro, ku kaa sepo kam nam amaro, nam baoro, nam memero, nam kai, kam nam wairo! Nipix kae ha nah!" Poo du oli, paa du emhaku nun ior, paa du ix hama murampaax nake hum lufe, tu nax humkolon, paa du eptea di murampaax nake humlufe, tu nax humkolon, paa du kaa nax ixnaano di hawar dii, du spelex geba rohino di humkolo sahex dii, du kaa tugu faforo di i e hum kol sahex dii, tu tonalo dii, paa du kaa warahe, du kaa feten, du kaa pala, du kaa maqdeqen, du kaa maqkau, et-et-et-et-et-et-eta du kaa ior di eTA DU KAA SEPORO. PE TU SEPUH. Poho-maqa-wasa-fuan By Eli Solisa April 1984. Sugi emkeda an sa tu nax opo, na opo an na qaan Poho-maqa-wasa-fuan, sirua ptea-ptea. Na opo an e pana pao wae paa da estei sup-supan lalen sa, da aqak e ikano goor selak e, goor reren-reren e. Da oli fa la wak naqa: Reren-reren. Sup-supan lalen sa, da iko estei, da aqak e, ikano di gooro aten emsian. Da oli saka, da prepa, "Qopo here, ku puna naq bubu an saa!" Na opo pali buburo di rua, paa da falax sa, paa qaqan gamdae wae olon e, sa qaqan gamla wa naqan. Tepux kalax lalen emsian e, da toho pao wae fix di, paa da tuux nax buburo di, ikan e taun-taun di bubu rua di! Da kua ikano di, paa da oli saka, paa siru nax opo an kaa, du dapi, du kaa. Sup-supan e, da toho pao, paa da liqa nake buburo di pil-pilik e, ikan e kakual rema-rema, kakua egleko, kakua egleko! Sup-supan lalen sa, paa da batoho pao, paa da baliqa nax ikano, "Saqpaatmatkaun! Naq ikano newakor moh e!" Karomasix teme bebebtahut di buburo. "San nax karaja naa?" Da oli, da taqi, da batalfafax fahan. "Qopo here, naqu ikano fix pao na, tu geba sa xnaka seporo!" Nax opo fene, "Lai ikano di sia mo salak?" Fen, "Moo, gebaro xnaka." Nax opo an fen, "Pekah!" Sup-supan tepux kalax lalen emsian e, da iko pao, paa da todax buburo di, geba xnaka leux ikano Na haik. Da oli, da bataqi. Nax opo fene, "Poho-maqa-wasa-fuan nake exbelen isin e! I e beto do ku ptea oto fene sane da baexnaka nam ikano di." Tepux kalax mohede, poo da iko leux pao fix di, paa da baptea mnue, fene, "Na do sane exnaka naq ikano naa?" Paa da bacaan fi dae wa olo, po, "Kfuukfaak-kfuukfaak-fuukfaak!" Geba dena di, paa da tuuk buburo di fix di, paa da esledax ikano di, paa da xmata sepo ikano di, paa da equ ua isin fix di, paa da kua ikano di. Da kua sepor, paa fen mo tu da pili la d tuux ikano di, Poho-maqa-wasa-fuan e da epketina, da pketama i e Taplapajaji. "Taplapajaji, Taplapajaji, Taplapajaji! San siux kae, la kae i exnaka ya naq ikan? Sili heix, sili rabo naq ikano, mo do a esrasa ka tu naq kehex yna! Ka tewa yako mo?" Taplapajaji di fene, "Poho-maqa-wasa-fuan e, iin sapan haan di? Ka batirax yako ma na wae lalen? Sepo do ku hai di naq huma la a sili nam ikan." "Eeh!" Poho-maqa-wasa-fuan oli sax nax opo, fene, "Qopo here, a frake geba di haik!" Fen, "Sane di?" "Taplapajaji. Da janji yako fene i e sepo do a hai di nax huma." Fene, "Bu ka tewa nake i e huma mo, ka tewa nax toho mo." Da pana pao fi di, paa da kalax Taplapajaji, "Ka nam tohon i ha do?" "Hei, Poho-maqa-wasa-fuan e, ku hai qei yako, do ku dena dae, ku aqax di sapin enhelan di, E wahexglekun fitin sa banodo, do ku haih, tu ya naq tohon di i ha di ta." Poho-maqa-wasa-fuan di ka sepo, da eskoi nake lebin rua, da egu nake hapit. Da iko dae, paa da tita wahexglekun fitin di et-et-et-et-eta da titax ponok e wahexglekun fitin di, da bapana spaa-spaa Taplapajaji nax gidan. Da ba xraax, "Taplapajaji, sili naq ikano rabo, mo do a tete etheim! Ka tewax yako mo?" Taplapajaji di fene, "Poho-maqa-wasa-fuan e, baso ku rogo la kita rua ma telposonan tu fua ro-roin." Poho-maqa-wasa-fuan di rogo, paa du kaa fua. Kaa sepu fua, Taplapajaji da posi nake i e kahelul fi na awan na, paa da flalix sax meja, kim aqax kofi kahun baguba, kahun bakerek e, kukis e rupa xmeqen! Sirua kaa, du inu kofi di eta sepo, da helux nake i e kahelul di, da eskoi kahelul dikat e, da eflalix pao, kim aqax ixnaax rupa xmeqen! Nasi konix, nasi botit e, tepu esgela, tepu xmasat e, ku aqax tu ixnaan kahun baguba, kahun bakerex, faa rox, faa koe! Du kaa ixnaano na sepe du kaa sepo, fene, "Taplapa jadi, sili naq ikano beka, mo do iqax, tu a pisnaix ka la esnaim rua baefkaka! Ka tewa yako mo?" Fene, "Do kae la ku egu tenix, Poho-maqa-wasa-fuan e?" Fene, "Tau here, kita rua di do ii emsian tu emsian. Ku bara xdue ii megex sa mo, tu ku xdue kahelul lale leqina di emsian la yako. Pi ku xdue rua-rua, pi, tu ku egu xboho naq ikano." Fen, "Eh! Ku egu kahelul rua q nah!" Da egu kahelul rua di paa da olih. Da fi dae, da bapehledak. Da dena lawe, da prepa, "Qopo, qopo, qopo! Lama fude, lama kakoro! Lama! Lama!" Nax opo da tarak hafuk e nun piri mamenar, piri mamena, piri mamena, piri mamenar, paa da taho sepor pao na, paa da wako kahelul di sa, paa da baflalix gampao, fatu, kau rohin, karom asit e, pirin loqe-laqe, paa pirino na kfakar sepo miti-miti. Da spel haik e kahelul di, da tarak hafuk lebin rua di, da tarak hafuk nake hapit, da saki selak. Da epketina, da epketama, Taplapajaji. "Ku sili rabo naq ikano, mo do a tete ka!" Poo fen, "Akeba! Poho-maqa-wasa-fuan e, baso ku rogo." Da rogoh. Poo da egu puhax fuan an sa. Da egu puhax muran mo, tu puha laga emkedat an haik. Da egu puha fuan di, fene, "Poho-maqa-wasa-fuan e, ku egu naq puha fuan eq na. A sili nam ikano tu puhax fu sian na. Naq puha fuan eq na, do ku oli, ku werix di nam peti lalen. Kel-kele beton pito, ku fuka nam peti la ku liqa i e puhax na fen da emkua." Poho-maqa-wasa-fuan e da equ puhax di fi dae, da bapehledak. Da oli lawe, nake opo an fen, "Qopo, sapan haan di?" Fen, "Taplapajaji sili naq ikano haik!" Da oli, paa da egu puhax fu sian di, paa da werix di nax peti. Da bage, da batolwanax lea, da bage, da batolwanax lea, fene, "Rabo, la beton pito, la a liqa ii pao." Beton pito, poo da fuka peti di gamaqna, potrioflawa da esfedan fix pao. Ram fol fika, ram fol atet e. Da bakesu fahan waqan, da bakesu kadan waqan. Da bamali, da bamauh. Paa ram baduba haik-haik. Ekfaeh fi pao peti lalen e, da prepa la Poho-maqa-wasa-fuan fene, "Poho-maqa-wasa-fuan tu qopo, bari ii, do yax geba huma pe, yako tewa pteak e humar gamna mo. Kim rua etregux raman." Poho-maqa-wasa-fuan tu nax opo an etregux ramano, da farmane, "Riqe saka xnafan pito, riqe pao xnafan pito, san te yako barkahandat mohe-mohe, bajaulat mohe-mohe, mo do hum paesan sa baemdara q na, subur polo-geran-rua, jandelar polo-geran-rua. Ram pileix, ram pilehex aki na, la gebar na neten lolin eq na du caan!" Fene, "Katax ramanim beka, Poho-maqa-wasa-fuan!" Da katax raman gamaqna, du baptea dae hum paesan di lalen e, ram pileix, ram pilehet. Rame exbukan haik-haik, rame ebregan haik-haik. Da waku nax kahelul e di sa fi na awana fix di, paa da flalix sax meja, kim aqak e kofi kahun baguba, kahun bakerex, kukis rupa xmeqen. Du kaa, du ino, du kaa, du ino. Da wako tali di ss, paa da flalix gamaqna, kim aqak e pirino di baexgofo hansi-hansiak. Piri enhobo nega-nega, galase enhobo nega-nega. Du ptea-ptea-ptea-ptea-ptea, til-tilo da fae i e kahelul awa di sa, paa da flalix saka pil-pilik e, ixnaan kahun baguba, kahun bakerek, faa rok, faa koe! Du kaa. Kaa-kaa-kaa-kaa-kaa-kaa ixnaan sepe uhano, da waku kahelul di sa, paa da flalix pil-pilik e, pirino di baexgofo hansi-hansiak. Tuaq kolatu da ptea-ptea, paa da caan, "Atar pol-paa!" Da epketina atar pol-paa, "Su kimi sabo dae la kim liqa fene i e Poho-maqa-wasa-fuan e da rame nax sap-sapan haan na!" Atar pol-paa sabo dae, paa du fi di gidan e, dix-dikero skel du heka, tu fuax omono saka baepserakoro, wedu lau baepserak! Ana fina na, filan baloa, filan balata, ram fol fike, ram fol ate! Du fa dae, paa du rogo, paa du aqak e, fina di da hesak e nax kahelul fi na awan, paa da flalix saka, kofi kahun baguba, kahun bakerek e, kukis rupa xmeqen aki! Du kaa, du bakaa ledax, tu ramano bataga rahex, tu du bafax potrioflawa. Sepo, fen, "Mohe, kam oli!" Du sabo rahex-rahex sepe du oli la tuaq kolatu. Fen, "Tuaq kolatu! Ka nam finhaa na finhaa xboho. Ku iko la ku liqa i e Poho-maqa-wasa-fuan nax finhaa, tu picaya fina sa bagosa!" Da epketina, da epketama atar pol-paa, fen, "Kim wada kon, la a liqa Poho-maqa-wasa-fuan nax finhaa!" Kdu lebah. Paa du iko et-et-et-et-eta du samtifu tohon e, rame dae na gosa tirin! Du ladik haix tuaq kolatu, paa du sabo dae, paa du liq-liqa rame! Liqa-liqa-liqa-liqa, eta saki lawe, paa du lebah. Du lebah et-et-et-et-eta du dena di gidan esnain gamaqdi, rame an gosa tirin! Du ladik haik, paa du fa aki, ba du liqa Poho-maqa-wasa-fuan nax finhaa! Poo da kerex fidi nax kalebal di fix di, paa da baiko emhewak. Paa dena di, paa Poho-maqa-wasa-fuan fene, "Tuaq kolatu, rogo la ku defo." Tuaq kolatu di da rogo paa da defo. Da defo na, da baptea epsala-epsalak e i e kadera na, tu raman fi aki potrioflawa. Potrioflawa di da tarak hafuk e nax kahelul di sa fi na awan, paa da flalix saka, kim aqax kofi kahun baguba, kahun bakerex, kukis rupa xmeqen! Tuaq kolatu da kaa na, da basaq ledax, da batobek epsalax fifin, tu da xnoko rahex-rahex fene... Sepo potrioflawa da egu e kahelul di sa fix di, paa da flalix saka, pirino to galasero baexgofo emhewa-emhewak.. Paa ptilo-eptilo da fae kahelul di sa pil-pilix, paa da eflalix saka, ixnaan kahun baguba, kahun bakerek. Du kaa. Du kaa sepo, sepe uhano, tuaq kolatu baaqax la Poho-maqa-wasa-fuan. "Poho-maqa-wasa-fuan, ku biasa fidi ramam isim! Kae ii sas bex wahan mo, kae ix kaweq tu potrioflawa! Ka kaweq tu ya naq finhaa! Ka regi ya naq finhaa! Kae egu atoraq di fix do?" Poo da regi Poho-maqa-wasa-fuan nax finhaa. Poho-maqa-wasa-fuan an badiak. Fene, "Tuaq kolatu, kim tu Poho-maqa-wasa-fuan baptea, tu yax gebaqa a karaja tirin paa a puna xneir tirin, paa i e ban sir ban koho kon, paa kiji baptea, tu A ix fjoi tagahak." Potrioflawa da egu nax karkupeq eflawa fix di, paa Da fa pao fix di, paa da i e kali rahisin, paa da lefax fonix karkupeq eflawa, da foi, paa da oli. "Bisopa kim beka, Poho-maqa-wasa-fuan e, i e tuaq kolatu! Naq karkupeq eflawa da molo paa likun. Kim fa pao la i e kim molo hama naqu E karkupeq eflawa. Se san dobo naq karkupeq eflawa, do ya naq gebhaa ha di ta. San doboh mo, do pitsetaq geba di ta, tu ya naq gebhaa di mo." Da kaxnaux Poho-maqa-wasa-fuan fene, "Poho-maqa-wasa-fuan e, gampao, do ku bara uka xbate-exbate mo, tu kim mambakaa sepo. Ku bahama puta-putar fa di babar di, tu barisux la tuaq kolatu." Poho-maqa-wasa-fuan di dena pao, paa da bafedax pux-putak e cintar omon an di waer baban-babano, da bafuka fatu roi-roir an puta-putar. Tuaq kolatu, kim aqax aki na, espuuk-espaak, paa uka selax uka manux, paa da uka molalex, paa et-et-et-et-et-et-eta da dena la liku di naqan, mo, da oli et-et-eta dena dae liku di olon. Mo, da barogo ela-ela fatu fefa haar-haaro, da rogox ela-ela olon. Hama sela, hama manux, sepe raman isin mer-merat. Tu ku tewa tu geba mambakaa sepo. Uka-uka-uka-uka, sepe da emtai mohe. Etkaak-etkaak-etkaak-etkaax, tu mata, paa da baweri. Potrioflawa fen, "Lasi kae di ta! Kae ien di pimbodom haan sapan? Poho-maqa-wasa-fuan e, ma iko, la ma oli." Sirua oli. Nax opo an fene, "Opo sira, potrioflawa, ka puna i e Poho-maqa-wasa-fuan haan na, yako a puna naq festa pe, la i e ma kalak e ebraux gebaro, la ma rame." Sugi emkedan e da prepa la nax opo an fen, "Opo, ku seka fafu emboa musun pito." Nax opo seka fafu emboa musun pito di fix di, paa du rame tu nax finhaa, du epsulux gebaro, paa du rame kel-kele betor pito, lear pito, eptea-ptea, defo-Defo, pee tu sepuh. Elias Solisa Leksula April, 1984. Geba an saa tu nax opo, sirua ptea-ptea. Du ptea naa nagrii naa, ixnaan mohe-mohe. Geladan na, du kaba "Gelada Musun Pito." Fina mtuan an di prepa la nax opo fene, "Opo here, ku ix hama ixnaan la ma kaa, moo do iqax tu ma mata." Nax opo ane prepa fene, "Opon e, do ku badefo, tu a ix hama ixnaan la kita rua kaa." Nax opo an e skoi nax katuen e, nake enhero, da iko. Fidi kaku keha kaku, fidi wae fasa wae, iko-iko etaaa modan e, da xdobo huma sa. Da dena di huma saa, fina mtua xraki-xrakit an saa, da prepa fene, "Ana-kasiaq e, kae fadoo dii?" Fene, "Bisopa ka beka, qopo hele, a ix hama ixnaan, tu yako tu opon e ixnaan mohe-mohe, paa kam mata na ta." Fina mtuan di prepa fen, "Ana-kasiaq e, asa ku rogo peni." Ana-kasiaq sade fen, "Qopo hele, a sali, bu ixnaan an saa la a kaa bole, tu a sali." Fina mtuan an di prepa fen, "Asa ku sali peni, Qopo." Fina mtuan an dii, da stori xbate-xbate, pee tu Ana-kasiaq an da rogo. Da rogo gamaqnaa, fina mtuan an di da rogo gamax kamar, fina mtuan na nake pariux sa fiaki na qaan e "Pariuxmasat." Pariux naa, do fintuax naa tu nake opo an na la du kaa ixnaan e, do da prepa fene, "Pariut e, ku xmasa beka!" Eta riqe eprepa fene, "Pariut e, ku deak e!" do da deak. Fina mtuan di rogo gamax kamar, paa da sgedax la pariux di fen, "Pariut e, ku xmasa!" Pariux dii, da xmasak e bubur emrorox rabo-rabo-rabo-rabo. Fina mtuan dii, da koi bubur di. hPaa da koi bubur di sepo, da prepa la pariux di fen, "Pariut e, ku deak!" Pariux di deax. Geba an dii da kaa bubur dii eta uhan. Da prepa la fina mtuan an di fene, "Qopo, yako la a oli." Fintuan di fene, "Ka oli, bu ya laix kae tu ixnaa tenix naa." Geba an di prepa la fina mtuan di fene, "Qopo, ku egu pariux di leqina ku baexmasak e ixnaan di la yako." Fina mtuan di fene, "Iqax tu ku egu naq pariut eq naa, la kim ro nim opo kim dapax ixnaan ba na pariux na ta. Pariux naa, ku eguh e, ku dena di nam huma, ku glada, ku prepa la riqe--pariux na fene, 'Pariut e, ku xmasa beka!' Pariux di masa, ku koi bubur naa, ku kaa, eta ku kaa sepo, ku rasa kimi rua nam opo uhanim haik e, ku prepa la pariux di fen, 'Pariux, deax beka!' Tu ramax tu pariux di deak e, do ixnaan sa suba mohe." Geba an di bawaku pariux dii, da leba pariux dii, da iko baa mohe, tu da lefa snabut emsika-msikan. Da oli tu snabux et-et-et-et-et-et-etaaa da dena di nax opo, da prepa, "Qopo! Lea lalen leqina nipix kita rua newe!" (Repeat after end of tape:) Ana-kasiaq e da waku pariux dii, da iko mohe, tu da lefa snabut emsika-msikan. Da sabo tu pariux di et-et-et-et-et-et-et-etaa da oli dena di nax opo an. Nax opo xnikah, "Opo, ka oli haix dii, do ixnaan di i ha do la m kaa?" Nax opo xnika fene, "Kita rua newe, opo heren e, do ixnaan di i ha do?" Riqe prepa fen, "Qopo, ma newe na ta!" Nax opo prepa fene, "Ma newe, do mese yax kita ixnaan saa ka balebah." Fen, "Moo. Ma newe!" Da waku pariut an di fixdii, paa da werix ax nax kamar. Nax opo prepa fene, "Ku xmasa beka, m kaa, tu a mata aqa ta!" Ana-kasiaq eprepa, "Pariut e, ku xmasa beka!" Da baprepa pistidi, "Pariut e, ku xmasa beka!" ku aqax bubur gasi fipao pariux di, pa d keha la da samtifu pariux di! Da koi bubur di pa nax opo an kaah. Nax opo kaah eta uhan, Ana-kasiaq eprepax, "Pariut e, ku deax beka." Pariux deax. Sirua ptea, paa du kaafidi nun pariut an dii eta lae fulan lalen sa. Poo ana-kasiaq eeprepa la nax opo fene, "Opo, ku badefo, tu yako an e a iko filawe negri sahex na." (simple rise on the "na"). Nax opo fene, "Opo here, yako an defo, bu a tewa xmasa moo. Ya te kaba ii q dii qaan mo." Ana-kasiaq prepa fen, "Qopo, la ku kaa, do ku prepa la pariux di fen, 'Pariut e, ku xmasa!' tu ramax tu bubur keha. Eta ku kaa eta ku caan uham haik e, ku rasa uhamo, ku prepa la pariux di fene, 'Pariut e, ku deax!' tu ramax tu ixnaan sa mohe." Poo Ana-kasiaq iko, lea tifun e, fi mtuan an na glada. Da rogo gamaki, da prepa fen, "Pariut e, ku xmasa beka!" Da prepa pistidi, "Pariux, ku xmasa," ixnaan e da fuar fipao pariux lalen. Bubur. Fi mtuan an di kaa-kaa-kaa-kaa sepe uhan, eglidux lalen la d kaba ii na "Pariux deax" na. Da baglidux lalen, poo da aqak e pariux dii exnewax tehux mohe, tu bubur di keha sepe da tregux pariux di! Fi mtuan di dikeh e, da heka gamax humhaax, tu kamar aki na taun tu bubur! Paa da heka gamax humhaax, bubur di da ptaux humhaax. Da heka gamax gidan. Bubur di suba gamax gidan et-et-et-et-etaa da balama sepu negri dii, paa sira geba negri taun di bebsisa-bebseux, paa du kerex ma sax kaku mkelex, paa du baaqax bubur pao naa bebloo-beblanat! Ana-kasiaq e da ptea-ptea, fen moo, a oli, tu ii sa pempuna dae kam nam negrii! Mele fi mtuan dae na jaga sala pariux di, pa bubur dae na mlohak. Da olih. Da kerex di kaku mkelex saa, paa da aqax, "Ecilaka, tu bubur pao na mlohax, tu ma kita humar pao mohe!" Sugi na kita nax opo, da prepa, "Qopoo! ma mata tu pariux pao na nake empunax!" Ana-kasiaq e, da kerex fisaka, pa d sarax fahan, pa da mqaha, "Pariux, ku deax beka!" Pariux deax, pa d aqax pao, du bakita humar bubun, du bakita humar, du bakita humar, et-et-etaa du kita gidan Bubur di maqix sepuh. Du oli pao. Du oli pao, poo gebaro xnika fene, "Ana-kasiaq e, kim tu nam opo nim sapan haan di sepe ie bubur naa eskele da xmata sepu kita geba negri taun?" Ana-kasiaq fene, "Kami--geba mtuan pila, inan sira, aman sira, kai-waix sira! tu na gelad haa naa, bara pariux na beka, kami newe mohe, tu kam mata egladax. Geladan na sepu mohede, tu geladan na baix rame. Geba kaa uhan-uhan e, cuma riqe tu nax opo." Raja dii, da prepa fene, "Ana-kasiaq e, yako raja na, bu naq fikiraq sa haa na kae na moo, naq berkax sa haa na kae na moo, pa guna sa tu yako raja na moo. Lebae ma lepax kae la ku puna raja, la kita hansiax ma mqadax kae 'ama," la du kaa psamax bubur naa, la ma nerema, mele kam mata." Ana-kasiaq fene, "Bu ya ien gamaqnaa, iqax tu ya te gau paqkax di moo." Raja fen,"Baso ku gao paqkax na tu na geladan na olix. Bu iqax tu ku gao paqkax na, a aqax eta ku prenta piabik e, do geladan na moo, tu bisux geladan naa, bu ku bapuna raja hede." Riqe fen, "Ee, bole rahex." Du lepax riqe paa da puna raja. Da prepa la nake opo an fene, "Qopoo, iqax tu raja da tuux yako la a ganti riqe." Nax opo an fen, "Edekanane! Ka ii bohi fraqin e! Ka ii sas bex wahan e! Ka ii puplal hogox! Fen moo tu ka puna raja! Nam huma na paa ghafu-ghafu, fen moo ka puna raja!" Fen, "Moo. Bu raja toke yako la a puna raja." Nax opo an fene, "Do anax kasiaq e, ku tregux ramam." Ana-kasiaq e, da tregux raman gamaqnaa, nax opo farmane riqe saka xnafan pito, riqe pao xnafan pito: "San te yako tu naq opo bolax kon fil kau, bolax kon fil fatu, bu kam nam ama geba pee, kam nam ina geba pee, hum paesan sa bamdara q naa, jandelar polo-gera-rua, subur polo-gera-rua, ram pileix, ram pilehex, la negrii q naa kitax raman!" Da prepa la nax opo an fen, "Ana-kasiaq e, ku katax ramam beka." Ana-kasiaq katax raman e, sira rua baptea dae huma di lalen e, ram pileix, ram pilehex, jandelar polo-gera-rua, subur polo-gera-rua. Da prepa la Ana-kasiaq fene, "Ana-kasiaq e, ma seka fafu mboax musun pito naa, la ma puna festa, la ma rame tu namu qaa fehux na." Nax opo an e, da seka nax fafu mboax musun pito fipao kolo fidii, paa du psulux negrii taun dii, du psulux raja xnosix dii, paa du rame kel-kele beton pito, lear pito,. Rame! Ptea-ptea, pee tu sepuh, defo-defo, pee tu sepuh. Endohin dii sepu dihe. (Transcribed 1/2/88 by Joe Devin, from tracks 1 and 2 of Redi-tama tape dated 4/15/84). Elias Solisa Leksula April, 1984 Geba an saa, da ptea-ptea. Da ptea-ptea, pee tu da aqak e gebaro, tantararo, du wada nunu snapano, du egu nini ixnaano, tu la du iko praaq. Poo riqe prepa la tantararo na fene, "Yako an e a hai toqi, gebarooo." Gebar di fen, "Kae an eq naa hai kami tu kae posbotin eq naa? La ii saa, do ka hex tatax kami?" Riqe fen, "Moo, gebaro, a hai toqi eeh." Gebar di fen, "Eeh. Do ma iko." Du ikoh. Riqe, da wada gebar naa nunu ixnaano, paa du iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko. Du iko-iko-iko etaaa du dobo musu di gamaqnaa, du pipefan. Du pipefan, du pipefan, du pipefan, du pipefan, du pipefan eta geba an na aqax, "Ecilaka, tu gebaro q naa du mtaik e gebaro eq aki di moo!" Da hau snapan dii saa fidii, paa da kerex, paa da pefa geba rere haax di et-et-et-et-etaa da pefmatax seporo. Pee tu du oli. Du oli, du prepa la nun olo fene, "Kam kaskala sepo gebar dae." Geb roi an dii, da hai dihe, pa da prepa fene bara riqe beka, do gebaro q naa mtaix gebar dae na moo. Gebar di fen, "Moox. Bara hai ii di, tu kami." Du iix geba an di gamaqa, poo geba an di sefen, paa da iko psama sira. Da oli di nax opo, do riqe fen, "Qopoo, ku baptea na ta,tu a iko. A ix hama karajaa." Geba an di iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko, poo da dobo geba saa, da bawada kau didefar. Da prepa fene, "Hei! Ka karajaa sapan di? Haix yako!" Geba di fene, "Ei, la a haix kae, bu peni la a ptanax naq kaor ano q naa la naq opo." Da ol tuha kaor di lawe fidii, paa da ridax kau lilahi, kau didefa dii, paa da gau kau di fidi saqan lahin, paa da hega kau kau an di fidi saqan lahin, paa eqan rua bafkaka, paa da hega kaoro di pa mamin-mamin, pa d werikor pao fen, "Qopo, la kaoro q di la ku xmasa, tu a haik e geba q naa hede." Sirua iko. Sirua iko-iko-iko-iko-iko-ikoo. Du dobo geba saa, da babage erkakuk, paa da ba-ejaga, tu la da bapefa, la da bapefa ie binataq saa, tu binataq naa breman. Geba di sgei fene, "Hei! Ka puna sapan fidi? Hai tu yako!" Geba di hosax, pa da hai tu riqe. Gebaro na rua hai-hai tu geba an na. Du ik-ik-ik-ik-iko poo, du dobo geba di saa. Geba naa, do kadan kahan e da hapuh e da baiko baa tu kadan kahan. Da prepa fene, "Kae emkua, paa kae ie iko tu kadam rua-rua moo, ka hapu kadam kaham dii?" Fene, "Yako musti ya hapu kadaq kahaq supaya a baiko rohox-rohox. Eta yako sgaex kadaq sahex naa, do iqax tu kimi emtaix yako moo." Poo da prepa la geba di fene, "Do su ku sgaex kadam kaham la ya aqax." Geba di basgaex kadan kahan gamaqnaa, gebar pila! ma baaqax filax ramgehe, ma kita tehux geba na mohe. Da kalax, "Deax beka. Hapu kadam kaham." Geba dii, da hap suex kadan kahan, paa sira, riq baiko kad sia. Bu riq iko kad sia naa, riqe lebe friken fidi nax rokor geran. Poo du iko. Sir gebar telo haix. Du iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko etaa du dobo geba rua sa. Geba sa iko--geba sahex naa, da bagao nax tope. Do riqe, "Kae pakex tope di moo tu ku mkua?" Fen, "Hei, ya te pakex tope na mo, moo do iqax tu ma bridi eta boho-boho! Yako peka tope naa. A bagao baah e. Eta a pakex tope naa, do iqax tu ma bridi boho-boho." Poo geba di fen, "Do su pakex elah." Geba di tregux nax tope di gamaqnaa, gebar pila! la du bamatak ebridin. Fen, "Moo, bara, tau e, ku peka tope di!" Geba dii bagrahex nax tope, poo du iko Du iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko et-et-et-et-et-et-et-etaa du dilheux oto negri haa sa. Du dilheux na negri haa naa, gebar pila! du aqak e wayar-aqiq haa saa da taputar-taputar. Paa du dilheux negrii di, pa du aqax saka kau luken e, geba di saa bakerex, paa da bafqiho-fqiho. "Fs-fs-fs-fs-fs!" Geba di exnika fene, "Ka mkua fidi? Ka tede qei qei fefa sahex, pa ku bafqiho-fqiho dii." Fen, "Yako fqiho la wayar-aqiqor pao na taputar. Eta yako fqho moo, do ioro pao na taputar moo." Fene, "E, Panabreman, su ku iko pao la ku e liqa fen resek e." Ku aqax eta geba q naa da fqiho, do du iso, da fqiho moo, do du iso moo, do resex, ku oli gamahix Panabreman di saki pao, paa da xnoko. Panabreman di saki pa negrii fidii, pa da kerex, pa da aqax, "Ah! Wayar-aqiq eq dii, du iko moo! Geba saka naa fqiho moo resek e!" Paa da xnoko-xnoko-xnoko-xnoko, paa geba dii efqiho: "Fs-fs-fs-fs!" Paa da aqax, gebar pila! ioro q dii, du putar kancaq boho-boho! Da oli saka. Da prepa la nun kapala di fene, "Resex, gebar pila!" Po geba di fen, "Ei! Toho la ku haix yako!" Geba efqiho qei fef siax dii toho fidii paa haix riqe, pa du iko. Iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko-iko etaa du suba negrii haax betulu. Kim aqax! na negrii naa, ram pileix, ram pilehet! Do rame naa tu la ie gebaro du tandiq la sane menaaq e, do da kaweq tu Bokhena, raja nax ana fina. Poo nun kapala di xnika fene, "Rame sapan haan naa?" Gebar di fen, "Kam rame tu gebar la du ptaron e fasax wae ebreman. San egu leux wae saka naa, pa d oli q naa, geba di ta kaweq tu Bokhena, raja nax ana fina." Fene, "Kami, bisa kam hai toqi?" Fene, "Hai ma! Sane xreix kimi? Kastau raja la kim hai." Nun olo di iko di raja fidii, paa da prepa, "Raja, kami la kam hai ii q naa toqi." Raja fene, "Bole rahex. San hai, da dapax leux wae na, pa d ol tuhah haix naa,, da kaweq tuha naqu ana fin hena na." Sup-supan gamaqnaa, du komando. Du opi rufel e, geba kadan teden puna n emsian. Geba kada sia naa, riq kerex, paa da bamali-mali. Gebar di fen, "Hei! Kada sia q dii! Kae tewa nam rokor moo? Ka ii kada sia dii, la nam rokor koix leux wae dii, kae dapax Bokhena moo." Da prepa fen, "Barisux la du leo ma." Da bakerex-kerex-kerex-kerex, da baposi nax kada sahet e, filax ramgehe, ma kita geba tehux geba di mohe. B frikex fidii, pa d ta saka, pa d koix wae dii, pa d oli. Da oli dena tohon tifun, da duba, da bagleax. Da bagleax et-et-et-et-etaa gebar di hai dii, paa du sleun saka, paa du egu wae dii, paa du oli tatax riqe.. Bafabreman di aqax, "Ecilaka, tu geba q saka di bage pa toron-toron! Da batuux nake snapan, tu da pefa prarik e geba di nake wae baa q naa, paa wae bebsafut. Geba di emroox. Dikeh, da hosax. Da hosax, "Ecilaka, gebar na leo haix!" Da pana saka fidii, paa da koi wae dii pil-pilix, paa da ol tatax gebar dii, paa da rogo leux pa negrii. Gebar di fen, "Holun-holun-holun-holun ei!" Tu Kadasia dapax leux wae!. Poo Raja baodo fidae na, "Ecilaka, tu geb kad sia aq dii, da kaweq tu naq ana fina." Raja puna akal. Da prepa fene, "Exmasa, la kalakor aki hum besi aki!, la m pepax boli bana di, la ma xmata ioro q naa, la du bara kaweq tu--geba negrii dikax sa bara kaweq tu naq ana fina moo!" Du tahu ixnaano di ax huma besi dii lalen, paa du rogo aki, paa du kaa, du sqeta bana, negri haax di la bapot sepuh! Du ptea aki na, pa du kaa-kaa-kaa, fen, "Gebari pila! exrarat e!" Geba da bagao-gao nax tope di da egu nax tope fidii, paa da tregux sax olon e, exnewax exrarax sa tehux mohe. Du kaa eta-teta-teta-teta du kaa sepo, bana haa na lesuh. Raja fen, "Lasi tainim di ta! Kimi xnanux moo tu . . ." Du suba Du fuka subu di, paa du liqa gamaki, gebar pila! gebar telo naa, du bamali-mali!" Du suba gamax gidan. Raja fene, "Iqax tu ma xmata gebaro q dii, tu mel naq anax kaweq tu gebaro q dii, tu gebaro breman." Du rencana la du xmata geba na tu nake gapar, poo nun olo di prepa, "Panabreman e, iqax tu ku jaga sira du baheka dihe! Enpefabreman, ku jaga sira di du baheka breman, iqax tu ku pefa sira di ta. Kataraxkau, ku jaga la ku ku tarax sepu humar naa, la paikor pao rahe!" Panabreman e, da aqax gebar di la du heka, da frake emsian-emsian, pa d paix matakoro. Enpefabreman e, da aqak e gebar di heka brema-breman, da pefar, pa da pef matax seporo. Geba katrihix huma naa, da trihix sepo nun humar naa, pa humar naa basaqax qaono pao rahe. Poo du pef sepu negrii di, paa du ik haix. Nun olo naa, ana kasiaq naa, da prepa fene ie, "Tau sira, ma iko la a eta naq geba setruro sir filawe na, du betu di a haix sira, kam dena dii, sira fen moo tu yako an e a pempefa geba moo. Sir oli, du salex paqkax haax-haat e, du pusiq tu yako mo." "Ma iko!" Du iko lawe. Poo da prepa la geba enpefa breman fene, "Ku jaga, la a iko lawe, la a meqhadap nun olo lau. Ku jaga-jaga eta olo di sefen ute yako pee, espaqen di kiran rohin! Ku pefa kiran rohin la da baweri baa dihe." Fen, "Ehe ta." Enpefabreman e, da ptea, pa da jaga-jaga-jaga-jaga-jaga-jaga, eta geba di iko, eta da dena dii, paa da stori fen, "Iqax tu tu dii do yako naq karajaa di ta tem gebaro q naa menaaq. Bu ku pusiq tu yako moo, ramax la ku bajaga!" Geba mtua di stori sefe, stori sefe, stori sefe, stori sefen. Da waku kadera fen moo tu la da tregux geba di, Enpefabreman batuux nake snapan, tu, "Spaaq!" Da pefa olon rohin, paa geba mtuan di baweri baa ax dihe.! Geba di suba. Da prepa fen, "Gamahix!" Du oli di nun opo an. Da prepa fen, "Qopoo! Yako geba na, a iko maglili sepe sei kono. A dapak e naq rokor naa. Ku iix huma saa, la a ptea, la a bara gamaqa, tu a iko sepe sei kon haix." Nax opo an di prepa fene, "Nam rokor di i har do?" Fen i haro q naa." Prepa la nam rokor na fene, 'Tregux ramanim hansiax!'" Da prepa la nax rokor di pa sira di hansiax etregux raman. Da farmana fene, "Riqe saka xnafan pito, riqe pao xnafan pito! Santewan e yako do bolax kon fil fatu, bolax kon fil kau, bu ya naq ina geba pee, ya naq ama geba pee,, hum paesan saa bamdara baa q naa, jandelar polo-gera-rua, subur polo-gera-rua, la yako tu naq opo tu nax gebaro q naa, kami ptea!" Da prepa la Ana-kasiaq fene, "Ku katax ramam beka!" Da katax raman gamaqnaa, du baptea di hum paesan e, ram pileix, ram pilehet e, jandelar polo-gera-rua, subur polo-gera-rua! Da prepa la nax opo an tu nax gebar pila sa di fene, "Kimi tregux ramanim peni!" Du tregux ramano gamaqnaa, sugi an di sia, "Riqe saka xnafan pito, riqe pao xnafan pito, sante yako do bolax kon fil kau, bolax kon fil fatu. Eta moo, bokir paa bakerek eq naa la gebar paa q naa!" Gebar paa di katax ramano, nun finhaaro bakerex di gilin. Sira paa-paa, finhaar paa du bakerex di gilin. Da prepa fene, "Qopo sira, kim dapax nim finhaar haik e. Naa la ma rame tu nim finhaar!" Sugi emkedan an dii, da tarax nake enhero fidii, paa da seka nax fafu mboax musun pito fipao kolo. Paa du rame tu gebar paa dii nun finhaaro kel-kele beton pito, lear pito. ptea-ptea pee tu sepuh e, defo-defo pee tu sepuh. Endohin dihe snegen diheh. (Transcribed 1/4/88 by Joe Devin, from track 2 of Redi-tama tape dated 4/15/84). Elias Solisa Leksula April, 1984 Sugi emkedan an saa tu nax opo, sirua ptea-ptea. Du glada la du bamata. Fidi mua hunux mua, fidi wae fasa wae, fidi kaku keha kaku. Du dena kaku saa, du aqak e emqesa saa, gebar pila! hawa pixbaten saa! Hawa naa, giskuturo baglagux-glagux afano, biskuturo du mambasekak e, biskutu katub-haak e, biskutu du mambafasa sia. Pala bado-dokok e, pala mambasekak e, pala du baegu proi haik e. Warahe bu gamdihe, maqdeqen e, feten e, maqkau, maqat e. Sugi na prepa fene, "Opo here, ma newe na ta!" Sugi dii tu nax opo du logo, pa du toho wae saa, du lepax kaku saa, du aqak e, hawa di bamdi-mdihik. Du logo, paa du dena pao hawa dii, da prepa la nax opo an fene, "Opo, iqax tu hawa di ha q dii! Hawa di ha q dii, bu ma tewa moo fen san nax hawa naa." Nax opo an e basrikek, tu da mtako. Nax opo fene, "Opo here, mel geba tobon exmata kita!" Fen, "Moo, opoo, bara mtako, tu ma iko dae la m liqah. Da xmata kita po sepo, baso ma kaa ixnaan, la uhanan!" Sirua iko dae. Geba hawa tobon e da iko haik. Sugi dii, da kali maqdeqen rabo-rabo fidii, paa da alix maqdeqen, paa da papo, paa siru nax opo an kaa. Nax opo kaa, da kaa beta moo, tu da basrikex tu emtakut. Da prepa la nax opo fen, "Opoo, a mtako tirin-tirin, do a iko ptea kako mlau, la ku ptea lawe di ta la ku kaa." Da egu nax opo an fidii, paa da pteax oto maqdeqen tefen saa, paa nax opo baptea, paa da bakaa. Riqe, da oli fixdii, paa da keha humkolon di sahex, pa d fukah e, pala, warahe, tonal e, fafu. Da tatik e fafor di sia, paa da xmasakor paa siru nax opo kaa. Da fuka humkolon sahet e, geba rohi faha rema-remaro, roh keba rema-remaro, geba isin e, isino bamera, isi maqito. Da odo, "Ecilaka, tu Murampaat e nake hawa na ta." Da ptea pa d kaah. Siru nax opo an kaa-kaa-kaa-kaa-kaa-kaa-kaa, poo da aqak e deka wala kon-konit e, lipoto wala kon-konix. Paa da baaqax fidae tohon e, Murampaax oli. Da bamalax nax gomi mae rep-pitux, da plabu fafu qis-snap-telu, da badadax gebar telo. Gebar telo dii, da kua fahan esrapino tu ua, paa da badadakor gamdi da badadak e hisaleu. Da dena di tohon gamaqnaa, da aqax sugi emkedan an di bakaa ie ixnaan lawe, paa da baptea tafdaqax tu nax katurema. Murampaax dii, da prepa fen, "Lolo-lolooo, qopoo! Naq uta boti suba mhewa!" Da dena dii, paa da ladix fafu qis-snap-telu di, da tafe gebar telo di di rihi, da bawaku nax gomi mae rep-pitut la da bapesnai sugi an di ba dii, sugi di dikeh e, da baptea lawe humlalen somon. Da hai la da bapesnai sugi di ba dii, sugi di dikeh e, da hesax nax katuen di fidi, pa da sobi gomi di maen, paa maen somon da bamoho, da bagao maen somon. Da hai la da bapesnai sugi an di tu nax gomi, sugi dii fasa gomi maen dii, paa gomi maen di somon bamoho. Da fasa-fasa-fasa-fasa gomi maen di eta sisa gomi an dii mae turen iin an. Da waku gomi di fixdii, paa la da basil pamax fina mtua an di olon e, da xdena gomi di maen, paa maen somon bamoho tu isin. Da olo pao fen moo tu la da frake gomi isin dii la da spele sugi dii, sugi dii da spela wadun tu enlatat, paa wadun badoho tu fahan kahan. Paa da geda mohede poo, sugi dii sil fakax olon fidii, paa da mata, paa da baweri. Sugi di xnika gebar telo di emqete-mqete fene, "Kim hama la a tete kim toqi?" Gebar telo di fene, "Qopo here, ku bara tete kami an moo, tu kami--di kam nam negrii sisa kam gebar telo di i har na ta, bu geba murampaax na da saki, paa da dadax selex kam haix, paa geba tehux mooh." Sugi an di fene, "Do kim geb gosato pi kim geba bohox na? Mel ya posi kimi, paa kimi xmata yako." Gebar telo di fen, "Qopo sian e, ku posi kam geb gosato, la ma mnaken." Sugi emkedan an di, da posi gebar telo dii, paa da pteax wa potox. Da pteax wa potox, paa da uru gebaro dii, e da farbaan gebaro di nunu kawaro di fahan esrapin da bakuar tu ua dii, da siwa gebar di nun lakato dii, lakato bapihi enhelano di. Paa da kasibersii sepo gebaro di. Gebar di gosa. Da xmasa pa du kaa. Paa du kaa sepo. Du kaa sepo, paa geba dii da prepa la gebar telo di fene, "Ma keha saka humkolon na la ma tatik e geba rohi an di saka, la ma spelekoro." Du keha di humkolon dii, paa du tatix geba rohi rema-remaro, geba kada rema-remaro, gebaro isino dii, paa du spelekor hansi-hansiax. Du panor la wae. Paa du kasbersii humkolo sahex di, paa du egu pala, du egu feten e, du kali warahe, paa du ptea, paa du kaa. Sira paa--Sir telo tu fina mkedan an di pa paa, nax opo pa sir lima. Du ptea baa di neten di, paa du kaa ixnaan negar di eta-teta-teta-tetaaa la sepo ixnaano dii, sugi an di fene, "Moh. Ma alax geba, la ma ptea baa na nete ixnaan nahe, la ma xnogi tamba hawa na." Sugi an di saki, paa da alak e nake gebar gerano, paa du ptea baa di neten di, paa du puna hawa tambah. Sugi an dii tu nax opo sirua du puna olo baa di neten turen dii, geba murampaax di nax hawa. Du egu Murampaax fidii, paa du werix ox lian sa sepe da maq-maqi. Du ptea di hawa dii, paa du kaa ixnaano di tu geba rere haa dii, paa du rame. Rame-rame-rame-rame di hawa dii sepe musun pito--beton pito, lear pito. Ptea-ptea, defo-defo, pee tu sepuh. (Transcribed 1/4/88 by Joe Devin from track 2 of Redi-tama tape dated 4/15/84). Ana Kasiaq" By elias solisa, april, 1984. Ana kasiaq e da eptea-eptea. Da eptea-eptea mo, pe tu paspelek e da bahun, da bahatax, dae mua lale emkele-emkelex. Da bahunu-hunu-hunu-hunu-hunu-hunu-hinu-hunu-hunu-hunu, poo da aqak e bana sa bafenen. Fene, "A iko a qei mahi q bana na bafene na, tu nipik e a newe baa dii." Da hunu eta da dena di bana di bafene, pe sambetax Murampaat e da fedak e raman, pa d kitah e, la da heka poo Murampaax kitah haik, fene, "Lolo-lolo, Qopo! Naq uta boti suba emhewa an sa nah! Tau e, bara heka mo, tu gamahix! Kaa fafu na, kaa tonal na! Ka heka la sapan?" Anat an di fa dae fi di, paa geba Murampaax di da lihi fafu pirin taun e, da lihi tonal pirin taun, paa anax di eptea, pa d kaah. Da kaa sepo, beto, du bage. Eta supan, fen, "Tau e, ku badefo tu a iko ephaga." Da ephaga, paa nake asoro du saqa fafu qis snap telu sa, paa da bamalak e, da kua gebar telo sa fahano, paa da badadakoro. Paa da oli tuhar dena di, da nai fafu di, paa da pefa oko kol bele sa, da pefa isin sa, paa da exlihi, paa anax di leuk, paa da kaa iero di, paa da baeptea. Da posi nax gebaro di fix di, paa da lef matakor, paa da fotor, paa da sefor. Anax di da aqak e Murampaat e da lef matax gebar di, paa da fotor, paa da seforo, isin baesrikex tu emtakut e! Da odo fene, "Yako an, do a mata na tah!" Poo Murampaax di, supan sakik e, da ikoh. Fene, "Qopo, ku badefo, tu a iko ephaga!" Anat an di defoh. Da defo, poo da badutur tu exnaqit. Da taqi et-et-et-eta lea epax la tifun, karasenax suba di fene, "Emda, emda, emda, ka taqix sapan dii?" Fen, "Emda here, a taqi tu a hunu sala, paa a hunu na Murampaax nax huma, paa i e ecilax beta kon na ta eta a matah." Fene, "A taqix i dikax sa mo, a taqix Murampaax, tu fen masila e ... Fene resek an dii. A mata na ta!" Fene, "Ku exmasa aki, la kaa! Iko emtako i sas bex wahan!" Poo Anax Kasiaq e da caan aqa, da sefu i e fafi qis snap telu libetu di, esnai kaha exkeme-xkemax tu exwali tufpitux sa, paa da paka i e karasenat. Paa karasenat e da kaa sepe uhan-uhan-uhan-uhan. Ka kaa sepo fene, "E anax kasian e, ku eptea na yax kakuq." Da eptea bex-beta di karasenat efnadan lahin, pe tu karasenat e da keha oto fua emkedan sa, paa da epteak e Ana Kasiaq ma saka fua emkedan di saqan lahin. Pee tu riq leke pao fua di poqon. Fene, "Murampaax oli, la da kalax hama ka, do ku sadeh." Fen, "Eh." Poo Murampaat e da iko ephaga sepeeeeeee modan, da olih. Da aqax, paa da exrauk, "Opo sampaat e! I e anat an na da pimbodo kon, paa da heka haix! Ku... A kita betah mese a lub matax tu naa gomi na maen!" Paa da bastori emsika-emsikan mohede, poo , "na la a ix kalax naq opo an Na. Qopo u! Qopo u!" Anat an di sadeh: "U!" Fen, "Qopo o, kae fi do?" Fene, "Hei Qopo, yako an a keha fua, bu e a lopo emtaix fua di poqon mo, pe tu a baeptea na luke eh!" Da epketina da epketama anat an di fene, "Ku sohix yako sax di ta! Ka pimbodo yako la ku hex tatax yako!" Poo anat an di fene, "Qopo sia, La ku keha la ku exmata yako di, do ku dasa suran la ku tane fua di lahin e, ku kusex namu enheroro, ku parqara nam todoro, ku parqara nam gomiro, la ku bagau i kon, paa a moho pao, la a durax ior di, la a mata!" Fen, "Resex! Beta-beta-beta-beta-betah! Katage tu ka nam fikiraq gosa, Qopoh!" Da dasa ier an tehan eflolot, paa da taner pao fua lahin na. Da tane nake enhero kodon pol-telo, da parqarax nax gomi mae rep-pitux di, da parqarax nax todoro! Sepo paa da puna kasnakal fix di, paa da esnaka fua dii. Et-et-et-et-et-et-eta da dena saka, pe tu da pili la da baraka fahan emsaka, karasenax di basampalax fahan esrapin tu snaqa. Badix-dikeh e, da esgaex fahan rua! Datax logok! Datax logok, tu yako fene da beta nake enheroro, da betak e i e kafratano, forono da bataner dih! Pee tu i ha mata, paa da baexlubun. Pee tu karasenax fen, "Emdaa! Yako eprepa sapan la kae? Bara emtako i di, tu i sas bex wahan! Ku eptea na yax kakoq." Da eptea di fix di, paa ... Mo! Karasenaat e da toho leux pao fi di, paa da wihi fahsiak e Murampaax fi di, paa da espelex megex dae fato suran, da fatu kafratan, da fatu enheror di, paa da exnei sepor megekor. Pee tu da keha saka fene, "Emdaa, ku eptea di yax kakuq." Ana kasiaq e da eptea di riq kakun, pe tu da toh tuha Ana Kasiaq eta dena pao fen, "Ku oli beka." Pee tu ana kasian e da oli gamdi nax negri, paa da alax nax gebar, paa du saki, paa du eptea di Murampaax nax huma, paa du kaa nax ixnaano, du rame kel-kele beton pito, lear pito, eptea-eptea tu sepu, defo-defo tu sepuh. "Sugi Emkeda Katursia" Told by Elias Solisa April, 1984 A dohi Sugi Emkeda Katursia. Sugi Emkeda Katursia, do nax kau turen an emsian e, nax huma do nax tean an emsian e, kasa an emsian e, atex isin an emsian e. Humlalen do srahen fanan an emsian E, kaleal an emsian. Da defo-defo-defo-defo-defo-defo, poo da aqax fidi tohon e bagoo ana fina mhukar pito. Fina mhukar pito dena di fene, "Qopo sian e, kami la kami eptea tu kae." Fen, "Bisopa ka beka, qopor sian douno, kimi eptea tu yako, do kim aqax naa pa yako an paa naq kau turen an emsian, naq huma nax kasa an emsian, tean an emsian naa,do la kimi eptea gamdoo?" Fen, "Moo, Opo here, kami la kami eptea tu kae." Fen, "Eeh." Poo du kihixhuma dii,paa du kihix lalen-kakun e, du elmehek e elmeheto ax gidan e, et-et-etaa modan-modan. Fina miqgiwa di fen, "Qopo, yako la, wae ha doo la a ix foi?" Da pana dae tohon esnuban e, Sugi Emkeda Katursia kalax, "Qopo, gamahix peni." Fina di sakix dii fene, "Tenix, Qopo?" Fene, "Qopo here, ku ix foi,do ku dihleux di puhax lahin dii, do ku lopo puhax di fuan saa la ku tenux dae olo, ku foi la naqa." Da lopo puhax di fuan saa, pa d tenux dae olo, da foi la naqa. Da foi sepo,paa da xnili sepo, pa d oli, ana mhana saa, da hai fipamori, da bawan sisix, da bawan lolok! Sirua oli di huma, nax wai mindedun dii, da aqax gamdi, fen, "Qopo, yako la a ix foi!" Da pana dae tohon esnuban e, Sugi Emkeda Katursia kalax. "Qopo! Gamahix peni." Fina di saki dii,fene, "Ku dihleux dae puhax lahin dii, do ku egu puhax di saa la ku tenux dae olo, ku foi la naqa." Fen, "Eeh." Da egu puhax di saa,paa da tenux dae olo, da foi la naqa. Pa d foi sepo, paa da xnili sepo, paa da oli, ana mhana saa,da hai fipamori, da bawan sisix, da bawan lolok! Nax wai mintifun di aqak e sirua gebahaa rua. Poo du lomo nun kai rua fene, "Kaino rua, nim gebahaa rua naa la kita pito-pito naa, ma kaweq fuax tuharo." Nin kai rua fen, "Hama nimi sia maa. Gebaro hama nun gebahaar, tem kimi la kim kaweq tu gebar nun gebahaa nega!" Nax wai mintifu di fene, "Yako la a ix foi kono, me tu a dobo nauk aan sa." Da pana dae tohon esnuban e, Sugi Emkeda Katursia kalax. "Mahix peni, tau e!" Da saki dii. "Ku foi dae wae dii, do ku egu puhax di fuan saa la ku tenux dae olo, ku foi la naqa." Da bapeh ledak. Da dae, paa da lopo puhax di fuan saa, pa d tenux da wa olo, da foi la wa naqa, paa da oli, geba mhana saa bahai fipamori,da bawan sisix, da bawan lolok.! Et-et-et-et-et-et-etaa sir nee dii, sisa Bokhena. Bokhena fen, "Ei! Yako la a ix foi, me tu a dobo nauk an sa salax!" Poo Bokhena dii,da ikoh. Pa d pana da tohon e, Sugi Emkeda Katursia kalax. "Bokhena, gamahix peni!" Bokhena saki fen, "Gamdoo dii, Qopo?" Fene, "Ku foi dae wae dii, do ku egu puhax di saa, la ku werix dae olo, ku foi la naqa." Riq bara ior wahano, da lopo puhax di gonen sa fixdii, pa d tahu da wa olo, da tenux da wa olo, riq foi la wa naqa. Pa d foi sepo, paa da xnili sepo, pa d riha, da caan fipamori, gebar pila! geba sa bahai, "Estrook! Estrook!" Geba mkedan an saa, da bapehe kaxbuku-kaxbukuk e tu nax tabu, paa teden, "Estrook! Estrook! Estrook!" Dix-dikeh e, da leli gampao mori,pa d bafa sugi emkedan di bateho fipamori! Da oli dae, nax kair nee, du pilqaek e, de la du basex tiwax raman isin, fen, "Edekananehen e! Ka kaweq tu tenix fixdii? Kami nam gebahaar gosar-gosaro, kae namuk e ii ha gamna ka geba mkedan pa ka hama geba mkedan! Edekananehe, da biasa fidi raman isin e! Etufhei! Da hama nax gebahaa gamna." Poo mguli-mgulih tu la da pekah e, mes da te pekah. Sugi Emkeda Katursia kalax fen, "Qopo, mahix. Ku fadae wae la ku waku puhax lodin di la ku spelex la naqa, ku lopo saa la ku tenux dae olo pil-pilix, la ku foi la naqa." Da waku puhax lodin di fidii, paa da spelex la wae naqa, poo geba mkedan an di xnewax mohe. Da tenux saa da wa olo, da foi la wa naqa, paa da foi rabo-rabo, pa d riha, kim aqak e geba di saa bahai pamori, da bawan sisix, da bawan lolox, kaor doqono bamali, waher tifono bamali, tu geba na pserax tirin! Da oli dae huma, Sugi Emkeda Katursia fene, "Kim pito kaweq haix naa,bu ma te epteax huma na moo." da prepa fene, "Kim pito-pito tregux ramanimi." Sir pito tu nun gebhaar pito di tregux ramano gamaqnaa, sugi emkedan di farmana: "Riqe saka xnafan pito, Riqe pao xnafan pito! Tu sinte yako do bajaulax mohe-mohe, Berkahandax mohe-mohe, Bu ya naq ina geba pee, Ya naq ama geba pee, Do hum paesan sa bamdara baa q naa, la Ram pileix, ram pilehex, La kami epteax!" Da sgedax "Kim katax ramanim beka!" Fina mhukar pito dii tu nun gebahaar pito dii katax ramano gamaqnaa, du baptea dae hum paesan dii, di lalen e ram pileix, ram pilehex, rame exbukan haik-haix,rame ebregan haik-haik! Da prepa fen, "Qopo sira, ma seka naq fafu nboax musun pito la ma rame tu nim gebahaaro!" Du seka Sugi Emkeda Katursia nax fafu musun pito fixdii, paa du rame kel-kele beton pito, lear pito. Ptea-ptea tu sepuh e, defo-defo tu sepuh. (Transcribed June 13, 1989, at Honolulu, by Joe Devin). "Geba Saa Tu Nax Anat An" Told by Elias Solisa April 1984 A dohi geba saa tu nax anat an. Geba mtuax naa tu nax finhaa tu nun anat e,du ptea na nagrii naa, gelada haa musun pito. Du ptea-ptea-ptea-ptea-ptea, poo nax gebahaa prepa la nax finhaa fene, "Tau e, geladan gamnaa,do ie ma lomo-lomo anat an na la da bage, la ma ix tatak e. Tu geladan gamnaa, do pitcetaq iaq!" Fen, "Eeh." Poo nax finhaa ie da. Nax finhaa susux anax na nax kotoro, riqe,da pili ioro. Da psamax waja,paa waja an di saa pa da neix pa anax naa, katuen di saa pa da neix pa anax naa, enhero di saa pa da neix pa anax naa, gomi di saa da neix pa anax naa, tu anax na nake enyoto, tu anax na nax tase fua, nake apu elen e--ior hansia-hansiax, da neix ii emsian tu msian. Anax naa bage, paa toron glifun-glifun, poo da prepa la nax finhaa fene, "Heta. Ma iko bekah." Sirua, du sis tatax anat an dih. Anat an di bage-bage-bage-bage, feq mua sa dena dii,paa da loli-loli ie exliqan. Feq mua di toloh fene, "Tau e, ku hosax beka, tu kae emsikan." Da forti-fortipah e, da hosax, paa rama gogagah, pa d bafa selax, bafa manux, da baf lepax, da baf logok e, nax ina tu nax ama xnewax mohe. Da aqax di gilin e, waja bamnei, katuen bamnei, gomi bamnei, enhero bamnei, nax tase fua bamnei. Da skoi tase di, paa da pinuh e, da skoi todo di, pa d heluk e, da skoi gomi di, pa d malak e, da skoi enhero di, pa d tabuh. Da ikoh! Fidi kaku fasa kaku, fidi wae toho wae, fidi kaku fasa kaku,fidi walu toho walu. Et-et-etaa da dobo midun fatan saa. Da patu midun fatan dii, paa da pte tugu midun fatan di, pa d kaa midun fatan di et-et-et-et-et-et-et-et-etaa da patu sepu midun di, pa d kaa sepu midun fatan dii, da ikoh. Fidi kaku keha kaku, fidi wae fasa wae. Iko et-et-etaa da dobo midun fatan sa sakik ee, da pte tugu midun fatan dii, paa da puna nax huma, paa da pte tugu midun fatan dii, paa da kukax lefan baa di, paa da patu midun di,paa da kaa-kaa-kaa-kaa-kaa midun dii, sepeee da pat sepu midun fata xkemaxdii, pa d kaa sepuh e, da ikoh. Fidi kaku fasa kaku,fidi wae toho wae, et-et-etaaa da beto lalen saa, poo fulan naan. Fulan naan, poo da xqatih. Da xqati-xqati-xqati-xqati-xqati eta fulan di sogo, da bageh. Da babage gamaqnaa, rede kut-kut-kut-kut-kutu. Aqiq ei! ha gamdi sapa xbate-xbate, paa aqin keha, paa da bacaan e bia omon gugun e i ha gamdi--da bag-bage, paa aqin keha, bia omon gugun gamdi sapa xbate-xbatet. Da ptea, paa da asa xliqan e, "Iqax tu aqa bia omon gugun!" Da baodo fidae lalen fene, "Lea beka, la a toux hama fene biar na fixdoo!" Lea gamaqnaa, paa d kerex di kaku di, pa d falax oto emqesa saa, bia emqesa di taun-taun! Da toho fisax kaku dii, paa da dena pao, paa da taha bia di saa. Da taha bia di saa, paa da tah tolax bia dii, paa da sisi sepu bia di fatan e, da te fakah moo,tu geba roi an hede. Da ptea di bia fatan di fixdii, paa da taqi. Da badutur-dutur,paa da bataqi. Da taqi-taqi-taqi-taqi, da ba caan fi da bia luken dii, "Estiik!" Dikeh e,da leli gamdae, Potriaflawa da babiti ie bia fatan di manux-manuk! Fene,"Bisopa kae beka,tau e here, kae an e emsika-msikan fi naa, do ka taqix sapan naa?" Fen, "A taqi tu a taha bia na haix naa,bu geba sa fakah moo." Fina di fene, "Tregux ramamo." Da tregux raman gamaqnaa, da gau bia di lale emsia-msian e,bia di ie garila fipao lahin eta da badena sax luken, paa eqan rua baweri epsaman! Anax di katax raman gamaqnaa, bia di eqan rua! Fene, "Ku tregux ramam. Fene, "Ku katax ramam." Da katax raman gamaqnaa, pahe, tu nax ior hansiak e, du baweri. Fen, "Ku tregux ramam." Da tregux raman gamaqnaa, fen, "Ku katax ramam." Da katax raman gamaqnaa, bia pahe taun. Poo fene, "Tau e, ku kaa. Tea la ku kaa bia q naa,tu yax oli gamdi naq elet." Da oli gamdi nax elet, fene, "Iqax tu ku kaa bia q naa, la ku baptea ba ax na ta,tu naq ina tu naq ama sira toro fi lawe bilale naa snegen." Poo da suba xdeduk. Fene, "Tau e here, ya musix kae tirin. Ku bara ptea gamna moo. Ka taha bia q naa, iqax tu ie kam nam negrii--bia lalen naa, iqax tu kam nam negrii na ta. Bia naa, do iqax tu ku taha ya naq huma na ta. Paa yako la a puna huma fehux la kita rua ptea." Da sgedax la anat an di fene, "Ku tregux ramam." Geba an di tregux raman gamaqnaa, da siah e: "Riqe saka xnafan pito, Riqe pao xnafan pito, Sinte yako do berkahandax mohe-mohe, Bajaulax mohe-mohe. Moo do hum paesan sa bamdara ba aq naa, Jandelar polo-gera-rua, Subur polo-gera-rua, Ram pileix, ram pilehex Rame exbukan haix-haix, rame ebregan haik-haik!" Da sgedax la anat an di fene, "Katax ramam beka." Da katax raman gamaqnaa, da baptea di hum paesan, di lalen e rame ebregan haix-haix, rame exbukan haik-haik! Huma naa, jandelar polo-gera-rua, subur polo-gera-rua. Paa da aqak e, gebar pila! ie bilale tehux mohe,tu nagri haax bitu-bitulu! Poo negrii q naa, fidi ture kadu turen e, rame ebregan haix-haix, rame ebukan haik-haik! Riqe,da puna raja. Nax finhaa naa, bu ie da puna raja toqi, paa sirua naa,raja fina tu raja mhana. Nax finhaa epsuba tita fene, "Iqax tu geba sa dena ba aq na nagrii q naa, bara laix ledax-ledax tu ixnaan e. Siux la da kaduxdi Bapa Raja." Fen, "Eeh." Du baptea-ptea, poo nax ina tu nax ama,du caan rame tirin-tirin, poo fene, "Ma iko la ma rogo dae nagrii q naa, la ma laha ixnaan, la m kaax." Du rogo dae, paa du dena di huma di tohon fusan dii, du laha ixnaan,fen, "Iqax tu kam te laix kimi tu ixnaan moo. Iko la kimi ie laha di Bapa Raja tem kam laix kim tu ixnaan." Du iko di Bapa Rajah! Poo Potriaflawa bawasih fene, "Gamahi." Potriaflawa prepa fen, "Iqaxtu nam ina tu nam ama ha na ta." Poo da prepa la nax finhaa fene, "Ku xmasa la ie gebar na kaa." Nax finhaa,da bahesak e ie kahelul sa fi kin awan na, da flalix saka, kofi kahun baguba! Kahun bakerek e! Kukis e! Faa rupa xmeqen! Du baptaho sax meja na. Du ino kofi dii, du kaa kukisor dii, du bakaa ledak tu du bafax Potriaflawa,tu fina na gosa tirin! Filan baloa, filan balata! Ram fol fika haik-haik, ram fol atex haix-haik! Du kaa sepo, da waku kahelul di saa gamaqnaa,paa da flalik e, pirino di batrego mhewa-mhewak e, du bapolo mhewa-mhewak. Eptilo-ptilo da waku ie kahelul di saa,paa da flalik e, gebar pila! pala botit e, konit e, tepu sgela,tepu xmasa tu kua, ie ikan e, fafu, tonal e, manjaqan e, ixnaa macaq-macaq saka meja naa. Du kaa, du bakaa ledak,tu du xnokok e fina na rahex-rahek. Poo du kaa-kaa-kaa-kaa, poo geba aq na rogo fa ax kamar fixdii, paa da psuba nax waja, nax tase, nax gomi, nax katuen, nake enhero, nake enyoto exbukan an di. Da bawerikor dii,fene, "Kimi rua aq na ha betu kim ba hex tatax yako dii, kim aqax kim hex tatax yako, aqax naq waja an ha q naa, naq katuen i ha q naa, naqu nhero ha q naa, naqu nyoto xbukan i ha q naa, naq tase ha q naa! Tu yako an i ha betu kim bahex tatax yako di. Yako an i ha q naa." Du caan gamaqa, du fkerek e tatax ixnaano di, pitcetaq ixnaano di, du fkerex,paa ie nax ama, da waku nax anax fixdiii, paa da sgerah e, paa sirua, du slokox nun anat an, paa du bataq bolih, fene, "Bisopa ka beka,tau e here, sika ie amaro du xdue tohon gosa pa kae, paa ku banewe, paa ma badobon tu heraq-heraq!" Potriaflawa fene, "Betah di ta, la kim eta nim anat!" Potriaflawa, da prepa fene, "Ku dobo nam amar haix, paa na la ma rame!" Potriaflawa, da seka nax fafu nboax musun pito fixdii, paa da kala psulu nake rayato hansia-hansiax, paa du rame tu geba an na nax ina tu nax ama kel-kele beton pito, lear pito. Eptea-ptea tu sepuh e, defo-defo tu sepuh. (Transcribed June 14, 1989, at Honolulu, by Joe Devin). "Geba Bohox Tu Ana Fina Mhukar Rua Saa" Told by Elias Solisa April 1984 Ana fina mhukar rua saa, du ptea-ptea. Nax kai,da prepa la nax wai fene, "Wai here, ma kaa tonal tu fafu eta sei kita, paa ma iko mhoro." Fen, "Eeh." Sirua, du mhoro wae di, gebar pila! wanax bu du xmatah e, sehe bu du frakeh e, wanture bu du frakeh e, wankabux bu du frakeh e, fedu bu du frakeh e, edhakat e, owe, du frakero sepo miti-miti. Sepe du ladik e sehero di kasen rua, wanax kakua gleku. Paa du mhoro gamdae-gamdae, gamdae-gamdaex, paa du caan e asu lien emdi-mdii, asu lien emdi-mdii! Nax kai da baprepa la ie nax wai an fene, "Wai here, nipik e lea lalen leqina kita rua, ma mata, tu asu lien aqa, geba bohox nax asu lien!" Nax wai an e fene, "Kai e, ma heka! Kai e, ma heka!" tu lie cari-cari, "Kai e, ma heka, mel ma mata! Kai here, ma heka!" Her older sister said, "La ku heka gamdoo? Ku biasa fidi ramam isim! Naa la m keha kau q naa, la ie ma pefroni fisax kau luken." Fen, "Eeh." Sirua keha lepax, paa du pefroni saka kau luken dih. Poo geba bohot e nax asu, da tatik e manjaqan na beta ba naa ie liku naa, kau naa lahin, paa da badulex kahak e manjaqan na aki, paa geba bohox dena dii, paa da fag matak e manjaqan di fixdii, paa da rihax, paa da baweri sax maqin. Paa da bakerex, paa da baaqax pa liku, "Apastai! Bisopa ana fina rua san pao na beka,tu du baptea pao liku bohin?" Kabatage fina mhukar rua na ptea sax kau luken e, lipoton seran, pee tu ie naa, ie ninuno pao wae na. Da labu nax pifa fixdii, paa ie da holu nax todo,da lagu nax pifa, da werix nake enhero, nax waja. Da xmulun pao liku naa, paa fator bu da srairo, fator sohono bu da rusaro, pa hama sela, hama manuk e, fina mhukar rua di pao naa. "Haah! Exnewak e fina mhukar rua na moo!" Da riha saka,paa da aqax, "Apastai! Fina rua di i haro q dii!" Mela. Fene, "Moh. A feda naq nau! A feda naq nau fene fina mhukar rua na fixdoo." Poo da alik e wihix isin, paa da soo nax tatut, paa da prepa fene, "Iqax tu eta finar naa fi pao naa,do ku gido. Eta finar na fisaka naa, do ku gido." Fina rua saka naa, poo du ptea, du bacari-carin! Poo da egu wihix isin di fixdii, paa da xnarak e nax tatut an. Fa pao, moo, fasaka. Fene, "Finar di fisax q naa?" Paa da banarax gamaqnaa, pee tatut an di baiix geda-geda. Pee, sambeta nax tatut an di ii, fina saka naa bu da thefo. Nax wai emtako tirin, tam da thef baa,tam da bathefu ba-baa ox geba bohox kakun. Pee tu da mqada lepax, fene, "Lolo-lolo-lolo, fina mhuka lua gosa-gosa, kimi lua toho mahi!" Poo fina mhukar rua na tooooho. Fene, "Kimi rua haix yako heix rabo moo, do wadunim tola bahatux asix, wadunim lulu bahatux asix! Kim tewa yako mohede?" Fina mhukar rua dii, du hai, du basbirix raman waeno faha xbali, faha xwana, tu du haix geba bohot. Et-et-et-et-et-et-etaa du dena oho lahi haax sa, poo du rogo aki oho naa guhen. Geba bohox di nax huma ha ax na ta. Geba bohox dii, da xmasa manjaqan di fixdii, paa du kaa tu di beto dii. Sup-supan e, da salhakak e ie tohono hansia-hansiak e, da iko. Da keha,paa da reqe tona xnene, da fage fafu qis snap telo saa,paa da baplabuk e, da bapinu tona xnene. Da oli, paa fina mhukar rua dii xmasak e, du xnahi tona xnene dii, du xnahi fafu qis snap telo dii, paa du fotoh paa du kaar. Poo geba bohot e, da iko lalen saa, poo sira rua defo pamori, paa du ix lata xnoi fodor paa, paa du bapteakoro. Du pele emnakun e eflolox rua. Paa du tedak e exnoiro naa, kasen-kasen-kasen-kasen-kasen-kasen-kasen, eta lae kasen poltelo pi pol-paa saa. Nax kai an eprepa fen, "Wai, eta da oli, pa d bage, kita rua pali fodoro. Da xnika fen, 'Kimi fasak emnakun la tenix?' prepa, 'Pali fodo.' 'Kim loho xnoi la tenik?' eprepa fene ie, 'Exnoir naa la m pefar la ma wanax nam fodoro.'" Fen, "Eeh." "Eta da oli naa, pa d bage, do iqax tu ma pefa xnoiro q naa, do yako saka ie raman rua, kae pao ie nax dulat e, tu xnolono, tu napan fafan e, yako saka raman rua, exliqan fefan e, hiban e, fahan rua." Fen, "Eeh." Geba bohot e,da oli, da bahoo-hoo tu tona xnene paa da bapinuh e manjaqa sod nee paa da baplabux. Paa da oli dii, pa da alix manjaqan dii, du xnahi tonalo dii, paa du xmasa tu di beto di paa du kaa. Geba bohox naa, poo da bage paa, "efroo! ho! ho! ho!" Nake kai baprepa la nax wai fene, "Oo, gos-gosa mel ma xnalah!" Nax wai fen, "Eeh." Da siux nax wai fen, "Tau e, su toloh an dae, fene ie da bawana pii toron." Da ptoloh. "Geba Bohot e, Geba Bohox! Hosax la ku kaa nam lair geranoo!" Lien teden sa moo. Mtoroo. Tuux. Sira rua fahan rua xnoi kasen rua-rua. Du waku xnoir kasen rua di fixdii,paa sirua tu xnoir kasen paa di, paa nax kai sax raman isin e tu enhelan somon saka, riqe pao enhelan somon pao. Paa du toda geba dii tu xnoiro dii et-et-et-et-et-et-etaa du pef matax geba di tu exnoir di. Pee tu sira rua du oli. Du suba fidi kau guhen di, paa du ol taga nun ina tu nun ama. Nun ina tu nun ama hama lepax hama logox, kabatefen! Du olih. Du prepa, "Qinan tu Qaman e, kami sika kaukur gosax, moo kam mata! Kami emhoro dae dii, geba bohot e nax asu lien emdi-mdii, kam heka, paa kam keha kau merax sa ba di liku di fafan e. Wain e ie da mtako,pee tu ie da stefu geba bohox kakun fafan, pee tu ie da prepa fene kam hai la kam kaweq tu riqe moo,do da fas telax kam wadunam!" Fene, "Bisopa kim beka, ama sira, betah di ta la kim banewe. Bara eta kim mata." Da prepa la anax rua di fene, "Kimi rua oli haix, paa ma puna festa, la ma rame, tu kim mata palex moo." Geba mtuax dii,da basiru ie nake enhero, da sex matax nake fafu nboax musun pito fixdii,paa du rame beton pito lear pito. Ptea-ptea, defo-defo, pee tu sepuh. (Transcribed 6/14/89, at Honolulu, by Joe Devin). There were once two sisters. One day, the older said to the younger, "Dear little sister, we have eaten possum and pork until we have grown weary of their taste. Let us go gather fish in the stream." "Okay," she said. The two girls went, and had a very successful hunt. They killed eels, caught prawns, wanture fish, wankabut fish, fedu fish, edhakat, and owe crabs. In short, just about every kind of creature there was to be caught in the stream! It took two sections of bamboo to carry their prawns! They had so many eels that it took a doubled strand of rattan to string them together. And as they pushed further and further inland, they suddenly heard the barking of a dog. It was very near,and approaching fast! The older then said to the younger, "The barking we hear is that of a Geba Bohot's dog, dear little sister, and today we die!" "Big sister, let's flee! Big sister, let's flee" the little sister whimpered, "Big sister, let's flee, lest we die! Dear big sister, let's flee!" Her older sister said, "And where will you flee? You stupid thing! Let's climb this tree,and hide in its top." "Okay," she said. The two of them then climbed up and hid in the top of the tree. And the geba bohot's dog brought the deer down to just this bend in the stream,to the base of their tree, and blocked off the deer by barking at it. The Geba Bohot arrived, speared the dear to death, pulled it out of the water, and laid it on the bank. Then he stood looking down into the water, and said, "I'll be damned! Who are these two dear girls sitting at the bottem of this pool?" Now the two girls were actually up in the tree, but the sun was shining brightly, and he sawtheir reflections in the pool. He removed his sword, stripped off his loin-cloth, and set down his spear and his flint. Then he dove into the pool, and started clearing away rocks, and even probing holes in the larger rocks with a stick, searching up and down the stream for the two girls. "Haah! " he said, "They aren't here!" Then he climbed out of the water, looked back into the pool, and said, "I'll be damned! There they are now! No," he said, "I will enquire of the spirits, and ask them where these two girls really are." So he prepared a string, and tied it to his penis, and said, "Depending on where these two girls are, I want you to erect." The two girls now sat trembling in the tree. He took the string in his hand, and jerked his penis. Down? No. Are they up above? And as he jerked the string, his penis suddenly came erect. Just then, the younger sister became so terrified that she had to piddle, and she piddled right onto the Geba Bohot's back! Then he looked up,and said, "What good fortune is mine! Two very pretty girls! Now you two come down here!" So the two girls came slowly and deliberately down. "Follow me quickly," he said, "or your heads will roll in the dust! Do you know me yet?" The two girls followed, casting their tears to the left and to the right, because they were following a Geba Bohot man. They went, and went, and came at last to a great oho tree, and entered a cave in its roots. This was the Geba Bohot's home. The Geba Bohot cooked the deer for them to eat that night. In the morning, he covered all the paths,and left. He climbed for possums, and speared a three-centimeter tusked pig. He carried the pig like a rucksack, while he carried the possums on a length of ratten slung around his neck, and with these he went home. The two girls cooked. They singed the hair off the possums and the pig. Then they butchered the pig, and they ate. And one day, the Geba Bohot went, and the two girls stayed behind. They later went gathering damar gum. They gathered four fodo baskets full, and set them down. Then they cut two bundles of emnakun bamboo. Then they stuffed damar gum into sections of emnakun bamboo, about thirty or forty sections in all. The older sister said, "Little sister, when he comes home, and lies down to rest, we will sit up and weave fodo baskets. If he asks, 'Why did you cut emnakun?' say, 'To weave fodo baskets.' 'Why have you gathered damar gum?' say, 'To burn for light, so we can stay up and weave our fodo baskets.'" "Okay," she said. "When he comes home, and lies down to rest, then I will be up at his two eyes, and you will be down at his genitals, and his knees, and his feet. I will be up at his two eyes, his ear holes, his chest, and his two arms and his hands." "Okay," she said. Now when the Geba Bohot returned, he was panting under the burden of a string of possums around his neck, and a six-antlered deer which he carried like a rucksack on his back. He skinned the deer, and they singed the fur off the possums, and they cooked that night,and ate. The Geba Bohot started snoring. "Efroo! ho! ho! ho!" And the older sister said to the younger, "Be careful not to let him get away!" "Okay," said the younger sister. "Try to awaken him now, my friend," said the older, "and see whether he is awake or asleep." And she tried to wake him up. "Geba Bohot, Geba Bohot! Get up and eat the rest of your meat!" But he didn't make a sound. He was very quiet. So they raised their damar-gum torches. The two girls held a length of bamboo filled with damar gum in each hand, so that there was a total of four between them. And the older sister got the two eyes,and the upper part of the torso, while the younger got the lower. And they poured hot damar gum over his body until they burned him to death. Then they went home. They came out of the cave at the base of the tree, and returned to their mother andfather, who had been searching up and down for them. And when they arrived home, they said, "Mother and Father, It was lucky for us, otherwise we would be dead! We were gathering fish from the stream when we heard the Geba Bohot's dog almost on top of us. We fled,and climbed a tree over the bend in the stream. Little sister was afraid, and piddled on the Geba Bohot's back, and he told us to follow him and have sex with him, or he would cut off our heads!" "Bless you, my children," said their father, "It was right that you did so and REMAIN Alive. I WOULDN'T HAVE YOU DEAD." And he said to his two children, "You have returned,and now let us make a feast, and make marry, because you didn't die after all!" And the old man grabbed his spear, and killed the pig he had raised for seven years, and they made merry for seven nights andseven days, and life returned to normal once again. And so ends our tale. Note: Elis Jacob, Pingelap Micronesian, was here while I was transcribing this tale, and I told her a little of it. When I got to the part about the pool, she came alive, and I asked her to continue. She said the man dove in looking for the girls, and they saw his buttocks, and laughed while he was submerged. Then they got to laughing so much,they couldn't hold back when he was out of the water. He saw them,and tried to chew the tree down with his teeth. A bird came and rescued them by taking them away. "Exlaux Si-sigu" Told by Elias Solisa April 1984 Geba sa ptea-ptea, da skoi nake enhero flolox,tu da ix rohok. Da ix rohox, poo da egu nax amkete nake enhero xlaux si-sigu saa. Nax am-kete fen, "O, Emsawan e, bara fagex naqu nhero xlaux si-sigu na moo. Moo, do iqax tu difux, do a tewa prepa i sa moo. Nake emsawan fen, "Ehe ta, Aman e." Da ix rohox, paa da keha oto kau tuen sa fixdii, paa da oto fafo mqerato xnaan eleno. Fafo mqerato naa, du dena di fixdii, paa du kaa. Da waku nhero flolox di fixdii, paa da fage fafor di hansia-hansia-hansia-hansiax, eta da fage eblatex sepo, sisa fafu di msian. Faf si haax! Fafu katemax gal botin! Da fage fafu na moo mel fafu na haa tirin, tu nax suka fafu na ta. Da baslepak e nax ama-kete nake exlaux si-sigu dii, da dahe fafu di nax hos tinaro tu efnaget! Paa enlaun boh-boho! Da baheka tuha xlaux dii. Da mata moo. Tanik e geba naa, da odo, "Iqax tu bisopa kon beka,tu ie Ama-kete da xrei nake exlaut e!" Poo da odo hai fafu di wahan tu rahan tu fax wahan tu rahan tu fux wahan tu rahan eta-teta-teta-teta-teta-teta-teta-tetaa e reden. Da baodox fafu na hede, tu la da egu nax ama nake enhero. Da odox fafu di sepeeee du dena oto lian e. Fatu haa sa qadan! Poo dae naa fafor di wahano hansia-hansia-hansia-hansiak e, du suba, du oso, du suba, du baoso, faforo wahano fa dae na ta! Exrede-xreden, bu da rogo hai e lian di fadae. Da rogo-rogo-rogo-rogo-rogo-rogo-rogo-rogo-rogo eta-teta-teta breman e, pee exreden sa tehux mohe, tu da aqak eeeeeeeee iero bapserak tu lampor naano! Poo naa, ie lian fefan naa, fene nagri haat! Gebar kitah, poo du prepa fen, "Tau e, kae geba fidoo, ka bambadena naa? tu kam nami emrimu saka naa, do boho-boho haix." Paa da baodo, "Ecilaka! Emrimu moo, tu fafu ha leqina ya bafageh e tu ama nake exlaux si-sigu dih! Poo fene, "Kim nimi emrimu dii, da mpei huma ha do?" Poo du batoke huma laga mkele-mkelex sa. Paa da iko saka, paa da baaqax, "Ecilaka, tu ie ya naq am-kete nake exlaux si-sigu di i ha q di da baproga di nax hos tinaro di! Poo da prepa la geba negri taun di fene, "Yako ie bisa yako ya baruba kim nimi emrimu? Baso geba sa bara liqa mohe-mohe-mohe-mohe-mohe-mohe-mohe-mohe, tu ya naq ubax naa, do iqax tu ge sa bara kitah moo." Poo fene, "Bole. Aso ku toloq kam nami emrimu." Fen, "Iqax tu kim oli la kim haka nim suburo resex-resex, la kim bara suba mohe-mohe. Ana roin, geba haax, saa bara suba moo, tu haka suburo mrike." Du caan gamaqa, du oli fixdii, paa du haka nun suburo mrikeee. Pee tu geba diiiii, da batapu-tapu nunu mrimu, da batapu-tapu nunu mrimu. "Tau e, pei nam neten i ha doo? pei nam neten i ha doo?" Da batapu niax-niax, da batapu niax-niax, da batapu niax-niax mohede, poo yako fen da bagau nhero dii bex-beta di topan esnegen dii, tu da hafuh! Da hafu nhero di, gebar pila, kimi caan emrimu dii enlaun boh-boho! Tu delax ahen, paa da baxqoton, tu da lefa snabut emsia-msia-msia-msia-msia-msia-msia-msian tu nhekax eta-teta-teta-teta-tetaa da badena di nake am-kete tu nax in-kete nun huma! Pee tu getex, paa da bamneih. Pee tu sepuh. (Transcribed by Joe Devin, Honolulu, June 30, 1989).