Otis Wagida Neat About april 10, 1984 Ana fina mhuka rua du mhoro wae. Ana fina mhuka rua naa ptea, paa du lomo nunu ina tu nun ama fene, "Aman e, Yako la kam batoho n pao la kami bamhoro wae sa ba keq pao di." Fen, "Umhu, bara! Bara, tu sugi xdakun dae." Fen, "Moo. Kami ix pao la kami emhoro." Fen, "Moo. Bara." Du lomo-lomo nunu ina tu nin ama sepeee nun ina tu nin ama, da erux. "Eta gamdii, do kim suba dae dea bohin dii, kim oli. Bara keha gamdaex mohe." Fen, "Eeh." Sirua gampao, paa du mhoroh. Emhoro et-et-et-et-etaa du suba dae dea bohin, du frake sehero tirin! Tu du xmata wanato tirin! Fen, "Moox. Geba na, kita rua keha keq dae dea fafan!" Fen, "Eh." Sirua bakeha fipao, samsuex du bapoda saka pee, du aqak e dae, fina mtua murampaax dii, da fkerex tu nax gomi mae rep-pitut. Paa da la hai taqoro mohe, poo sirua heka gamlawek. Paa du oli dii se lawe dea bohin pee*****, fina mtuax di aqa, "Heix! Du heka haix dii!" tu tanak e da egu nake momol sa fidii, paa da spelex. Da kalax, "Momol e, teho-teho! Momol e, teho-teho!" Tanak e momol di toho rabo, toho rabo falawe fidii, paa e nax wai an bahai, poo momol di afi dehan. Da hai fidii, paa da egu nax wai, nax kai heka. Nax kai heka fidii, paa da suba lawe, fene, "Kim bamkua tenix, tu e sugi murampaax dae naa, da xmata wain haix!" Nax nahax pito, du sakih! Nax nahax pito saki fidii, paa du suba dae. Suba dae, poo sugi murampaax dae naa, riq baecefal tu nax gomi mae rep-pitut. Poo geda mohede, poo nax nahax pito di fipao wae du bakerek saka gidan tifun. Paa du fene-fene dii pee, duax gomi mae rep-pitut. Poo geda mohede, poo du basobi xnatah. Sobi exnatah, poo fina mtuax naa fahan fuun. Tanak e du tob ute baah fidii, paa du sapah. Paa da heka ax saa, saa srapah. Da heka ax saa, saa sobih. Da heka ax saa, saa srapah. Da heka ax saa, saa katimuh! Ma aqax sepee du batiba nitu tu e esnodix tu srapax baa. Poo du olih. Du oli fene, "Kita nan wae lale naa, do BEBAS la qei kita hansiax! Kitaa ma iko bu ma mtako-mtako tehuk e sugi murampaax sa tehux mooh!" Pee tu du oli gamlawex fidii, paa du ptea tu sepu, defo tu sepuh. (Transcribed 1/26/88 by Joe Devin from track 1 of 4/10/84 tape). Otis Wagida Neat About april 10, 1984 Kacili Ceret. Kacili Ceret e, da defo-defo fidi moo, ptea-ptea fidi moo, da prepa la Putriaflawa fene, "Geba na, ku defo naa. Ku jaga naq tepu koit e, ku jaga naq faf koix, tu a iko la a ix liqa aman nax suran elen e, aman nake emhalix elen, tu sambetak e kaor telo kiko, kaor telo ila." Pee tu Putriaflawa fene, "Geba naa, yako a defo msikan ba na moo, a ptea msikan ba na moo, tu a mtaku e Geba-waha-kau-dena, Geba-waha-kau-nodo, mele da ix dena naa, do da xmata yako, tu yako ana fin taun an emsikan. Fen Tenix paa kita rua, ma huma tkema filin e ma bafeh-feho sepe naa, poo la ma mkeda naa, ka kik tatax yako?" Fene, "Moo, geba naa, ku badefo, tu ku bara mtako moo, tu geba fili Kapalamada bu sira jaga benteq dae, yako jaga benteq naa. Geba fili Bataxbua bu sira jaga benteq dae, yako jaga benteq naa. Geba fili Taglasmite bu sira jaga benteq dae, yako jaga benteq naa. Geba fili Tefmerarua bu sira jaga benteq dae, yako jaga benteq naa. Paa geba sa xmata beta kae moo." "Eh." Riqe fene, "Moo, geba naa, yako ptea msikan ba na moo, tu neten naa do kak dofo." Riqe prepa fen, "Moo. Ku ptea, tu geba saa xmata ka moo. Ku hama naq iu epkeda sa la a kiko. Ku pali naqu mislokax saa, ku pali naq dalele saa, la a kiko, la a iko liqa naq ama nax suran elen e, naq ama nake emhalix elen." Poo Putriaflawa dii, da oli gamaki nax kamar lalen, paa da fuka nax buete, da poda nax buete, paa da fae fuar poqon polo, da fae e apu dal polo, da fae dalu polox polo, da fae gehux fodor polo, da fae maqax fodor polo, da fae e feten e ebleker polo, da fae pala bleker polo, paa da oli, paa da fagekor aki lalema. Lalema tibax ax lalema. Pee tu da prepa la nake gebahaa Kacili Cerex fene, "Kacili Ceret e, sabetak e musun e qahen salan, paa ku egu ii saa moo." Pee tu Kacili Ceret e, da pana gamda mua, paa da fasak e kau tuf rua saa, da fasa pao lahin buin e, da lohoh saka nax kupe. Suba dii, paa da xdedex nax iur, paa da himor, paa da egoro, da kiko ma saka omroir di saqan lahin. Da kiko fidii, da neik e nax soga enhai emhewax paa nake finhaa, Putriaflawa, fen, "Geba naa, ku defo mori, kalo ii sa boho, do ku sibik e naq soga aq na, pi fen moo, geba akal exbohon e, do ku aqak, tu soga na ta, do fidi tean lali tean, fidi kasa lali kasa." Fen, "Eh." Pee tu riq badefo tuha nax gebahaa nax soga. Eptea-ptea sepee la msup-supan pee, nax soga di sgeda, paa fidi tean lali tean e, fidi kasa lali kasa, geda mehede poo, da rogo, paa da ptea dae huma lalen. Geba fidi Kapalamada,da dilheux dii, fene, "Naa, do Kacili Ceret ma dae lale, pi Kacili Cerex kiko haik?" Putriaflawa, da sade fene, "Sane aq balien aqa, do da kiko dofo tu Kacili Cerex kiko haix." Fen, "Eta Kacili Cerex kiko haix, do kami baiko xdofo-xdofo." Geda mehede, geba fidi Bataxbua du dena sakik, paa tohon teden emsian. Dena dii, fene, "Kacili Ceret ma dae lale, pi Kacili Cerex iko haik? Tu kami la kam kaa fua, opi xbaku an ro-roin." Fen, "Moo. Sane aq balien aqa, do da kiko xdofo, tu Kacili Ceret e da kiko haix." Paa samsuek e lea dii la da kusex tean emqesa-mqesa pee, geba fidi Taglasmite da dilheux sakik,paa tohon teden emsian, paa da caan aki gidan naa, nata uhex gamdi sapa xbate-xbatet! Dena di subu, paa da bakerex beta, fene, "Kacili Ceret e ma dae lale, pi Kacili Cerex iko haix?" Fene, "San aq balien aqa, do da iko xdofo, tu Kacili Ceret e da iko haix." Fen, "Eta gamdii, do kam baiko xdofo-xdofo." Du kikoh! Paa fen moo tu da fuka subu la ta gampao dapur, la da xmasa, la d kaa pee, da aqak e soga dii fidi kasa lali kasa, fidi tean lali tean. Da heka fidii, paa da rogo aki nax huma lalen, paa da seu karen. Paa gebar dii, du dena dii, fene, "Kacili Ceret e i ha ma aki naa, pi Kacili Cerex kiko haix?" Fene, "Sane da balien aqa, do da kiko, tu Kacili Cerex kiko haix." Paa til-tilo pee, Geba-wahan-e-kau-dena, Geba-wahan-kau-nodo, eq nodo. Paa gidan ego natax tehux gamdi sapa xbate-xbatet! Pa d suba dii, pa d aqak e, "Heix! Kacili Ceret e da kiko haix resex, tu subu naa tregu! Pa d sub dii, pa da xnika fene, "Kacili Cerex ma aki naa, pi Kacili Ceret e da kiko haix? Tu a sali la a kaa fua ro-roin, a opi xbaku ro-roin, tu posoq mala bu da mala, posoq mure bu da mure!" Fene, "Sane aq balien aqa, do da kiko dofo, tu Kacili Cerex kiko haix." Fene, "Kacili Cerex kiko haix, bu fuka suba la a rogo, mele wadum tulu, da hatux asit e, wadum tola, da hatux asit. Ku batewa, tu Geba-wahan-kau-dena, Geba-wahan-kau-nodo." Fene, "Sane aq balien aqa,do da kiko xdofo, tu ku batewa tu Kacili Cerex, do kapolo rokan taun-taono, kapolo saban taun-taun." Fene, "Riqe bu kapolo rokaq e, yako bu kapolo rokaq. Riqe bu kapolo sabaq, yako bu kapolo sabaq. Ku fuka rabo subu, la a rogo!" Geda mehede poo, fila ramgehe poo, da weki sepu nake subu haix, paa bitix, paa da kerex aki e kamar lalen. Paa geda mehede poo, da lmehex pitik e nake kehex, paa da fas hitak e subu dii nake enwekino, paa da bakerex dae lale haix! Paa da aqax, "Heix! Geba-wahan-kau-nodo ha q dii haix!" Poo da sehe, paa da ptea saka humlalen. Da keha, paa da ptea sax humlalen. Poo geda mehede, poo da weki sepu nake subu, da toho, paa da weki sepu nax subu, pa d keha, paa da ptea sax humlalen. Paa geda mehede poo, Geba-wahan-kau-nodo, da fuka ane sub kamar dii, paa da rogo, pee da prepa fene, "San nake sas-ondaq, sas-adat e, da kita geba nake gebhaa iko moo. Riqe, da rogo fidi geba nake elex lalen!" Geda mehede, poo da bamidi dae eslikux lalen haix. Paa da fedak e todo di fene la da balata Potriaflawa baa dii, da sehe gamdae baba dae na. Paa fene la da latah da baba dae na, da sehe la baba lawe. Paa fene la d latah la baba lawe na, da sehe sax olfafax. Paa fene la da balata saka olfafat e, bitik fidii, paa da bakerex saka faha fafan. Fene la d hai la da batregu saka faha fafan dii, bitix, paa da bakerex saka skakux. Pee poo da falak fahan. "Potrii-wihin-taqan-slaka, ku tatik e huma bui-bui la a keha." Geda mehede poo, nake ikoix na baqaan e Potri-min-taqan-slaka na tatik e huma bui-bui, paa geda mehede poo Potriaflawa baptea fisaka e huma bui-bui di lalen. Poo geba-wahan-kau-nodo pao naa poo da aqak e Potriaflawa babui ma saka slehe-slehe, pee tu da ptea, pa d taqi. Da prepa fene, "Potriaflawa e, ku toho. Ku toho, tu a lat hama kae dii, bu a baniax baa ka, a lata palex ka moo." Da taqi pao naa, paa da taqi rura, da taqi plosa haik-haik. Geda mehede poo Potriaflawa nanbeta nax gebahaa nax soga qaan, paa da sgedak fene, "Ku hai dae beka, tu Kacili Ceret e la da oli, tu mele Geba-wahan-kau-nodo da xmata yako ax mori." Geda mehede poo soga dii hai dae, paa fidi tean lali tean e, fidi kasa lali kasa. E Kacili Ceret e tewa mohe-mohe, tu riq pefa tonal. Paa geda mehede poo da oli, paa da baptiba di Kacili Ceret e keban fafan, paa da aqax, "Apaa! Ya naq soga da ha taqo haix!" Bitix, paa da lmehex pitik e mae rep-pitux dii, paa duih***** kaeqan dii, paa da bakiko ma saka emroir luken fafan! Sepe e da pana lawe gidan. Da pana lawe natat esnegen pee, da sgeda, "Potriaflawa, ka max haix pi ka banewe?" Paa Geba-waha-kau-nodo da aqax, "Apastai! Kacili Ceret e i ha na haix!" Tanak e bitik fidii, paa da skoi nax feiro. Da skoi nax feir, paa da sehe, paa da ptane. Kacili Ceret fene, "Geba, ku bara ptan moh, tu a kiko fildi breman, paa ku bara ptane moh. Ku ptan pilix peni." Da sehe, paa da ptan pilix, paa rahasin e da kaa saka xnolon fokon. Riqe prepa, "Geba, bara ptan mohe. Ku sehe la ku ptan pilix peni." Da kikuk e reman e repa tsiat e, da kiku belen e rep polot, paa da defo. Fene, "Geba, yako filin e epkita lata pkitan, ya naqu ptanex di i ha na bek." Kacili Ceret e ecululux geda mehede poo da hai, paa da fasak e, da hoi nax gehut olon, paa da batibak haik, paa da basihe***** pitix gampao menen. Da mhama***** nax finhaa, Potriaflawa, fen, "Katefen i ha do naa?" Paa da aqax saka slehe-slehe, teme Potriaflawa baliqa. Poo da kalax nax finhaa fene, "Ku toho." Nax finhaa toho. Sirua saki paa du ego nunu lairo, paa du oli dena dii, paa du kaa nun lair degeno. Pee tu ptea, tu sepu. Defo, tu sepuh. (Transcription by Joe Devin finished 1/29/88. Transcribed from track 1 of 4/10/84 tape). Anax Saa tu Nax Amar Nee Told by Otis Wagida April 10,1984 Pee poo a dohi ana kasiaq tu nax amar nee. Geba naa,do nax ama mata haix, sisa nax amar nee. Pee tu sambetak e exlod haa kiko. Xlod haa kiko pee, poo riq an e aqak e nax amaro pili lepax, pili logok e nunu ixna lafato la du iko la du pteax timu. Poo riqe eprepa fene, "Bau, a hai tu kae." Riqe fen, "Moo, ka hai tu yako moo, mele nam ama nmatan puun e da puna yako paa ya xdobo ior si moo." Fene, "Bau roit e, do a hai tu kae." Fen, "Moo. Kae haix yako moo, mele nam ama nmatan puun puna yako, paa ya dobo ior si moo." Eh. Da prepa la saa gamdihe,da prepa la saa gamdihe, eta moo, riqe an e aqak e nax memer tu nax baoro iko sepo, da taqih. Taqi, taqi, sape getex paa da bamnei, da hosak e, da taqi pil-pilik. Nax ina hai, paa da lomoh. Bara lomo ledax moh! Nax ina lomo-lomoh, moo, pekah! Eta da taqi-taqi sape getex pee, geba mkeda ol botin saa basuba fidi tohon fusan. Pee tu geba keda ol boti di suba dii, paa da lomoh. Fene, "Tau e, ka taqix tenix?" Poo geba roi an naa, ana kasiaq naa, gamwe-weax fidii, paa da hosax, paa da baptea. Fene, "Opo, a taqi naa tu naq memero du iko tatax kono, naq baor du iko tatax kon, paa yako la a haix sira,bu sira xrei yako fen moo tu mele naq ama nmatan puun hai pa d puna sira, pee tu sira xrei yako an." Fen, "Eta gamdii, do ku bara taqi mohehe! Kae ix taqik e ii slehe-sleheR. Sir tewa fafu duan fidi sira, tonal duan fidi sira, do du iko do du doboh." Pee tu geba roin an naa, da oli tu geba keda an di fixdii,paa sira ptea sax huma. Ptea sax huma sape modan-modan pee, poo da dasa nake suran waqan an emsian--da pele uk fenan, pa d dasa nax suran waqan an emsian, paa da prepa la nake geba roi an di fen, "Mahix, la a ptane eptokex kae tu suran." Du gamdae menen fixdii, paa da tane sura waq sia an dii, da hapu unet an saa, da hapu ptokex geba roin an di. Sapeee, bage, pee tu supax-supak , da tolo geba roi an di. "Geba an e, hosax beka! Kae bage geha-geha haan di tu ka aqak e nam ama banewe la da ptoke kae tu suran, da ptoke kae tu unet e? Hosax la ku iko liqa namu unex, nam suran an beka!" Da iko suba dae, paa da aqak e di nake sura waq sia an dii, fafu qis snap telu ba-emnei! Nake unet an dii, tona breq tin anax ba-epsoo. Pee tu da egu baa tonal an di pa da oli, da peka fafu di. Da oli suba lawe, paa da prepa la geba keda an di fene, "Opon e,dae naa do fafu sa beta toqi." Poo geba keda an di saki dae fixdii, paa da wihi fafu di, paa da oli tuha dena dih. Da oli tuha dena dii, pee tu da hapu eqa,paa da xnahi fafu an dii, paa xnahi sepuh, paa da fotoh,paa da foto sepuh, paa da tedak e fafu dii. Pele uka, paa da tedax fafu dii, paa da tedax sepuh,paa da plihix. Geba roi an di tu pirin saa, nax ina tu pirin sax. Poo geba roi an di kaa, da puna beta lalen moo, fene, "Opon e, ka kaa sia pee." Fen, "Moo, Opo, ku kaar an fixdii,tu yax kaa beta ior di mox." Sepe du kaa sepo fafu dii, da dasa pil-pilik e uka waqan an di saa, paa da saki gamdae, paa da tane pil-pilix uka waqan di saa, da hoso pehul an saa, tu da hapu nake unet an sa pil-pilix, paa ior an di raman an telo. Poo sape bisux fidii pee, sirua oli, paa du ptea la huma. Ptea sepe beto, poo du bage. Bage sepe tepux kalaxlalen emsian pee, da tolo ana kasiaq. "Ana Kasiaq e, ku hosax beka la ku ix liqa nam uneto tu nam suran tu nam pehul! Ka puna nbagex haa naa tu kae gana nam ama banewe la da ptoke kae tu unex pi da ptoke kae tu pehul pi da ptoke kae tu suran. Ii sa paa nam baoro, nam memero, fene du kix tatax ka!" Geba roi an dii hosax fidii, paa da iko gamdae,paa da liqa nake ior ano di. Da liqa nax suran an tu nax pehul tu nake unet an dii, da aqax di suran waqan rua dii, fafor rua baflali,. Da aqax di nax unet ano rua dii, tona rua bapsoo. Da aqax di pehul an dii, manu keho sa baflafa. Da holik e keho an dii, da oli falawe,paa da prepa la geba mtua ol botin di fene, "Opo, tonal an rua tu fafor rua,bu ya egu mtaikor moo." Geba mkedan dii saki dae fidii, paa da egu tonal ano dii, paa da wihi fafor an, paa da ol tuha. Ol tuha dena lawe, paa da pepax ban haax, paa da xnahiro. Da xnahi sepor,paa da tedak e tonal, tedax fafu,paa geba roi an dii tu nax ina kaa. Fene, "Opoo, ka kaa sia pee!" Fen, "Opoo, ya kaa beta ior di moo." Fen, "Opoo, do ka kaa tenik e?" Fen, "Yako an do a kaa baa ii sa qaan fene 'lahit' e." Geba roi an dii,da rojaq hama lahix. Poo da dufa siwi saa. Poo da prepa fen, "Opoo, ka kaa ii di ha q naa?" Fen, "Moo, Opo, ya kaa ii ha di mohede." Da dufa sakik e lahit an saa, poo da eguh, paa da nawah, fen, "Opoo, ka kaa di ii ha q naa?" Fen, "Exe, ya kaa ii di ha di ta." Pee poo da egu. Paa da jaga kali lahix, paa da egu paa geba keda an di kaah. Riqe nake enpunat e gamdihe-gamdihe, sepe da tane suran waqan polo, fafor polo, da tane suran waqan pol-rua, fafor pol-rua. Da hapu unex raman pol-rua, e tonal pol-rua. Da hoso nake pehul pol-rua, e manux pol-rua. Poo geba keda di prepa la nake opo an fen, "Opoo, na braqi-braqin e namu memer tu nam baoro du oli haix,paa yako la a oli gamdi naq elex pee." Poo geba roi an di taqi. Fene, "Ku bara taqi, tu sepe ku caan e namu memr tu nam baoro nun tuba lien fidi tohon pee, poo ku heka sax hawa, la ku ix liqa nam surano, tu fafu fux boti ap elen dii, da mata saka di ta, la ku tedax la namu e baoro tu nam memer." Poo geba keda an di ptetek e rihi fidii, paa da puna humkolon, paa da pebreo geba roi an di nax lai, paa da pebreo sepor saka humkolon, pee tuda egu imex tu lafu fidii, pa d sena nunu humkolon an, paa xnewax tehux moh. Poo geba keda an dii da oli. Riqe fene, "A oli tu nam memer tu nam baoro oli naa,mele du kita yako." Fene, "Opoo, gamdii do ya hai toqi tu kae." Fen, "Moo. Kae haix beta yako moo, tu ya naq elex do samax pee." Fen, "Moo. Ya hai toqi tu kae." Fen, "Moo, opo, kae haix beta yako moo, tu ya naq elex do samax pee." Eh. Pee tu geba roi an dii toma-toma moo,da taqi. Geba roi an di taqi,pee tu geba keda an dii da aqax la geba roi an dii, da wene fene: "Nam mancari da bamhusel, da bamhusel, Nam mancari da bamsolex, do Ku lata dufan siru mahun, la ku kusex dae la psuanor baa tokan laqit e, ba tokan laq, la bapsuanor baa toman laqit e!" Geba roi an di fen, "Mohe, Opoo, bu a haix kae!" Fen, "Moo, Opoo, asal e fidoo eta namu mancari da duga la da mhusel pi da msolex pi, do ku egu lahix isin la ku fagex di nam ama nake pi-car-boti dii i-fuun e qaqan fafan di." Fen, "Ehe ta, Opon e, bu ya haix kae!" Sirua plawa-plawan, moo, geba roi an di hai. Geba roi an di hai sepeee da suba di lapit e exnusen elen. E butal exnusen elen. Poo geb roi an di bakerex, fene, "Ku aqak e, opoo, butal exnusen elen haa q nah." "Namu mancari da mhusel pi namu mancari da msolex,do iqax tu ku lata dufan tu mahun, la ku kusekor ba keq naa." Fen, "Opoo, ku baptea, tu ya oli gamdi naq elet." Fen, "Eeh." Pee tu geba keda ol botin di baiko qei-qei-qei-qei lapi lahi haa di. Pee tu geb roi an di baptea paa da bajaga--Ana Kasiaq eptea, paa da bajaga. Da jaga sepe da molae frake lapix dii lahin ditan e paa da keha lepax pee, olon e da leli, paa e geba keda ol botin tehux mohe,tu hisaleu! Sepe da tanux kad lale rua pee, e hisaleu suba di geba keda an dii fahan rua. Sepe da tanux kad laler telo pee, xnewax fene geba keda ol botin tehux mohe,tu hisaleu! Poo hisaleu kalafneex di bakeha lepax-lepax, poo geba roin di ptea, i ha bacikek! Pee tuda oli gamdi nax huma. Oli gamdi nax huma, paa da caan e nax amaro nunu tuba lien e fidi tohon, pee tu da heka saka hawa, paa da egu fafu fux boti ap elen di, paa da oli pao, paa da pele uka, paa da hisi uta maden, paa da tedax,pa d sohik e nake amaro. Nax amar oli dii, du dapak e dagiq sa moo, tu cuma du holik e exwasoro, du egu kehoro, du egu kamyohoro. Paa sira xmasa--geba muaro xmasa paa qei geba kasiaq an dii tu nake ina. Da egu tona bhaa-bhaat an saa, paa da werix di nax ina, tu keho an saax. Da egu yoho saa, paa da werix di nax anat e, tu exwasu an saax. Tanak e ana kasiaq e, sirua kaa sepe du kaa sepo, pee tu du oli tuha nun ior an di gamsaka. Riqe eprepa fene, "Inan ee, ku xmasak e maqkau sa la memen sir tu baun si pee, tu kita kaa sepo fidi sira haix." Pee tu sira rua exmasa. Exmasa, paa du faka fafu korbele-korbelero di fixdii,paa du psalukor aki meja. Nax bau tu nake memero aqak e du xmasa faf haat, pee tu sira du keha moh. Baa nun finhaaro keha paa du kax. Finar nee di keha pa du kaa baa, nunu ana mhanar nee di keha pa du kaa moo. Kaa sepe du ka sepo, pee tu du ol tuha baa nunu gebhaar nunu di pao di huma. Pee tu ptea tu sepuh, defo tu sepuh. (Transcribed June 18, 1989, at Honolulu, by Joe Devin).