"Su Bayar"
        Told by Yakub Solisa,
        Puaq's brother,
        Leksula,
        probably April 8, 1984.

Geba saa da ptea-ptea, pee tu da prepa la nax
opo, fene, "Opon e, ku pali naq tope saa!"

Nax opon di pali nax tope sa tu e
Emnakun e katin walan.

Nax opo pali sepu nake tope di, pee tu da iko di ruma
makaq.  Da iko di ruma makaq, pa d silix ixnaan pirin pito.  Da sili sepu haix
ixnaan pirin pito, pee tu da oli pa d foi.  Da oli pa d foi, pee tu da iko paa
da hama nax rokor nee.  Da dobo nax rokor nee, pee tu da xduakor fene, wali
sira, ma iko la m ix kaa dae ruma makaq!"

Nax rokor nee di du prepa la riqe
fene, "Bu kam nam kepeq sa la kam silih moo."

Riqe fen, "Moo, ma iko la m kaa,
ramax tu ma kaa sepo, pee tu yax tatix tope fi sax oloq na, la a bantiq di
meja gamaqnaa, pee tu yako xnika fen, 'Su bayar?'  Ramax tu riq sade fen, 'Su
bayar!'"  Pee tu nax rokor nee di hai tu riqe.

Nax rokor nee di haix tu riqe,
paa du kaa.  Du kaa sepo, pee tu riq tatix tope di fidii, pa d bantiq paa
meja, pee tu riqe exnika geba ruma makaq tobon di fene, "Su bayar?"

Geba di
sade fen, "Sudah."

Padahal riq iko pa d silir leux haik.

Pee tu nax rokor nee
naa lomo riqe fene, "Gandii, Wali, do ku xfilix tope di la kami!"

Fen, "Moo,
yako xfilix tope di la kimi moo, sebap ya naqu ennewen baa na tope na ta.
Yako kaa, yax pake bu baa nax tope na ta.  Tope na ta do tope jimat."

Aa. pee
tu du oli epsaman, lalen saa xdedux pee tu riq iko fidii, paa da sili kameja
rua fi di toko.  Pee tu da sil seporo, da baxqotokor ma di toko.  Da prepa paa
du rogokor dae kas lalen.

Pee tu da oli, paa da dobo nax rokor, pee tu da
xduakor fene, "Wali sira, ma iko la m ix baronda!"

Du iko paa du ix baronda
sepo, du oli, riqe prepa fene, "Ma sali tagahax la a safe naq kameja rua si."
Iko paa du sali, paa safe riq nax kameja rua si, pee tu fae kamejar di fiaki e
kaas.  Oqko di tuker paa riqe, pee tu riq batatix tope pao, paa bantiq paa
meja.  "Su bayar?"

Oqko fen, "Sudah."

Padahal riq siliro leuko haik.

Pee tu
gebar nee na lomoh tirin.  "Bisopa ka, Wali, ku exfilix tope naa la kami."


Fene, "Parsaja!"

Dii, nax dawer di lomoh ulaq-ulaq, pee tu da xfilix paa
anam-pulu-ribu.  Sir nee sili ktope di paa anam-pulu-ribu.  Pee tu geba naa,
ekfilix, pee tu riq heka!

Gebar ne na egu tope di fidii, paa du ix rogo ruma
makaq e i ha leqina sir bakaa leux di.  Sir nee kaa sepo, pee tu fene nun geba
haax di tatix tope  Di fidi olon, pa d bantiq, "pak!"  "Su bayar?"

Geba ruma
makaq tobon na fen, "Bolooq."

Pee tu iko fix di paa du hama kepeq, paa du sili
ixnaan pirin nee di.

Sili sepu ixnaan pirin nee di, pee tu du ix hama geba na.
Fidi huma rogo huma, du dena di huma saa, da babarqarax di baqko.  Babarqarax
toron-toron, paa da efroo!  Gebar ne na pe, geba di saa olon empei.  Olon
empei boho-boho.  Pee tu dena di, da babarqarax, pee tu du hesax martelu fi
di, paa du toto kiran eq na.

Du batoto kiran eq na, riq bahosax fipao, riqe,
"Aduuuu!  Sadaap e!  Sadaap e!  Beta puq kapala saki ilaq e!  Aduuu, sadaap e!
Beta puq kapala saki ilaq e!"

Berhubuq gebar nee di sa olon empei, pee tu geba
di fen, "Kalo bagitu, tumbu beta punya!"

Geba di bahesax martelu, satu kali
TOTOO geba di sa kiran, pee tu i ha baxlubu.  Da mata.

Pee tu nax rokor lima
efrakeh fix di, paa du xroqak.  Exroqax sepuh, pee tu lebah gamlawe masi.  Du
lebah gamla masi, pee tu e du baxqotox di masi fifin fen sir sakix la du hama
e paqgayu (Sahin).  Du sakix paa du hama sahin, pee tu geba mtuax emkedan sa
fene la d ik hef wae la masi, da iko ehteix la masi.  Dena lawe, riq bakalax
fene, "keba keda, ku fuka xrogan na la a ehtei dae aqa, mo do a ethei baa Tuaq
Kalatu nake exroqan di tu ramax la kae.  Tuaq Kalatu prepa fen mama la ku
thei,  Ku kita geba sa laqgar, do ku prepa la da fuka xroqan.'"

Pee tu riqe
eplawan tu geba keda di, geba keda di  Emtako, pee tu geba keda di fuka
xroqan, paa riqe ethei.  Ri suba ax lakako pe, riqe efrake geba keda di, pa d
podoh sakix di exroqan.  Pee tu riq heka.

Gebar lima na oli fidae, geba keda
di kalax la gebar lima di fene, "Gebar pila, kim fuka xroqan la yako, tu geba
di pembodox, paa yako fuka xroqan, paa riq suba, pee tu riqe eptaux sakix
yako."

Gebar lima di fen, "Moox, ka geba abunawas i ha na ta, paa kami pakex
tehux kae moo."

Sir liqa tehux gampaux mo, tu sir qiqi exroqan, paa  Faleh la
waga, pee tu du saih.



Sai, paa do et-et-et-etet-et-eta du poloh lawe ol mite.


Riqe na defo pariqe hama fux boti, dalu fuan e, apu.  Pee tu riq bajaga-jaga
eta gebar di polo sepu geba keda di lawe ol mite, pee tu du sai filawe, paa du
oli, du pax-epax, pee tu riq iko breman fidi, paa da uka.  Da molo, paa du te
kita riqe mo.  Molo, paa riqe sakix fi lau gebar di morin, paa riq bahai sakix
fi di wakga di mori.

Sementara gebar di basai-sai eta epax-epax dae en waet e,
waga di dae en waet, pee tu  Riq hai flalux filawe, riqe fene, "Touk!  Pa kim
polox yako lawe nim opo nitoro tu nimi osi nitor, tu nim ama nitor nunu
eskakut e.  Kim polox bex-beta yako di, paa du bakatuk e fux boti na tu dalu
fuano na la kimi!"

Fene, "Gamdii, Dawe, do puna xroqan la ku ix polox kami
bex-beta di ta."

Fen, "Gandii, du iqax tu kim lima, paa musti ma puna xroq
haat e, la ma ptaux kim satu kali."

Puna xroqa haat e, pee tu ptauk e sir lima
di satu kali.  Pee tu riq sai tuhar et-et-eta da polor lawe, pee tu xroqan di
balogox, paa gebar lima di mata.

Gebar lima di mata, riqe na da iko.  Da iko
dena di negri saa, pee tu asu dulek.  Tuaq Kalatu esgedax atar pol-paa fene,
"Atar pol-paa, kim liqa dae fene asu dulex sane."

Fene, "Tuaq Kalatu, asu
dulex geba cefal gosat e!"

Fen, "Kalax!  Kalax gamahik e!"

Dena di, riqe
meqhadap Tuaq Kalatu, pee tu Tuaq Kalatu fen, "Iqax tu ku cefal!"

Fene, "Tuaq
Kalatu, yako la a cefal, bu naq kata sa moo, naq kameja sa moo, naqu e i-futin
sa moo, naqu  e beraq sa la a hapu awaq moo, naq katuen sa moo, naqu mluli sa
moo, naqu enhero sa moo."

Fene, "Cefal!  Ramax tu yax taqgonqoro!"

Tuaq Kalatu
tuke ier di riq bakabakor di, paa riq cefal.  Cefal-cefal, pee tu  Riq bataga
tohon snuban, pee tu da heka tuha Tuaq Kalatu nax iero.

Daheka tuhar, pee tu
da dena di negri megex sakix, poo asu dulek.

Fene, "Atar pol-paa, asu dulex
sane dii?"

Fene, "Geba cefal gosat!"

"Kalax! Kalax dae la da cefal!"

Pee tu
kadux, paa meqhadap Tuaq Kalatu, fene, "Tuaq Kalatu, yako la a cefal, bu e
naqu pakeaq sa moo, naqu i s, i sa moo."

Tuaq Kalatu e taqgoq ier gamleqina da
bataqgoq leux di, paa riqe cefal, pee tu da cefal taga tohon snuban, pee tu
sisa, paa sis remax.

Pee tu sepuh.

Note that yakub was at this time the chief
of Neat Village.  He has become a person of great charisma, dignity, and
charm.

(Transcribed from track 1 of Redi-tama tape, edited 1/1/88 and 6/20/89,
by Joe Devin).


        Sigenii
        Told by Yakup Solisa
        Leksula
        April, 1984.

Geba sa qaan e Sigenii, da iko sa et-et-eta da dena di e
negri sa.  Pee tu Tuaq Kalatu naa, da puna rapax na negri na, fene, "Sane mama
da egu Murampaax nax kasturi, do da kaweq tu e ya naq ana fina emhuka na, toq
sepo lepax riqe la d puna Tuaq Kalatu."

Pee tu Sigenii naa, riqe ecaan gamdi,
pee tu riq iko.  Da iko dena dae Murampaax nake huma pa da xnoko.  Da xnoko
paa da hama kasturi na la d eguk.  Da rohi fi di, pa la d bafrakex kasturi di,
Kasturi di fen, "Tete, Tete!  Ada oraq!"

Pee tu Murampaax suba fiaki pee, da
hekah.  Da heka eta da xnoko, Murampaax oli, da soroq pil-pilix la d bafrakex
kasturi di, kasturi di fen, "Tete, Tete!  Ada oraq!"

Murampaax dena dii, po da
heix pil-pilix.

Da ulaq-ulaq eta lalen paa.  Pee tu Murampaax na seih, pee tu
Murampaax exnoko baa di kasturi di tean.

Pee tu Sigenii saki, paa la da frake
kasturi di pee, Murampaax bakerex fidii, tu da frake Sigenii!  Frake Sigenii
fix dii, pa hapuh, paa e da tafeh.  Pee tu da prepa la nax finhaa fene, "Iqax
tu beton pito di exdeqa-exdeqan do ku exmata geba na, la ku papuh tu exwali la
a oli do a kaa.

Beton pito di exdeqa-xdeqan e--Murampaax ix maglili haik.
Beton pito di exdeqa-xdeqan, pee tu e Sigenii exnika Murampaax nax finhaa
fene, "Tau e, ka tiw matax haix geba?"

Fene, "Bisopa ka beka, Sigenii, iqax tu
yax tiw matax geba mahede."

"Esi, iqax tu kae exmata exbohox, do Murampaax te
kaa mo, do iqax tu paya kae!"

Pee tu e Murampaat e epax-epax tu la da oli haix
naa.  Pee tu Sigenii esgedak e Murampaax nax finhaa paa da holix.  Da holix,
pee tu pteax esbobix waee tu wali tuf pitut e, pa d gasi haik.  Pee tu du
holix sepu, pee tu da esgerax Murampaax na finhaa fen, "Ku eptea pao e kolo
na."

Eptea pao kolo, pee tu riq baqiqi e wae di da bagasi di xwali tuf pitux
di fidii, pa d toda fisaka, pee tu Murampaax nax finhaa mata.

Da mata, pee tu
da egu e Murampaax nax kasturi di fidii, paa da oli tuha, paa da eguh paa Tuaq
Kalatu.

Pee tu da kaweq tu Tuaq Kalatu nax anat e, du lepax riqe pa d puna
Tuaq Kolatu, du rame beton pito lear pito.

Pee tu, lalen saa, da prepa la
Atar pol-paa--riqe prenta sakix nax atar pol-paa--fen, "Atar pol-paa!  Egu egu
e gergaji, egu martelu, egu pahat e, egu desel e, gomi, la m iko la m
karajaa!"

Iko fidii, paa du karajaa dae Murampaax nake huma tean.  Exweit,
emqahat e!  Du karajaa na, du faka kau pa du puna peti nitu.

Du puna peti
nitu, Murampaat e caan saner aqa du hean na ya naqu negri tean na?  Da taga
manuk.  Fen, "Sane do du theix ta miha, du hean baa di ya naq negri tean!?"


Fene, "Murampaat e, bisopa ka, kam puna ii na, tu kami lawe naa, beto-beto
kam te bage moo, tu bridin tirin!"

Padahal e sementara du hapu Sigenii dae naa
beton pito lalen naa, riq rasa da tahaq emtaix ebridin moo, tu neten di
ebridin tirin.  Pee tu riq nax abunawas fene, "A iko la a puna peti nitu dae
na, la Murampaat taga, do a prepa fene "Kam puna ii na tu bridin tirin."

Pee
tu Murampaax fene, "Bisopa ka beka, Tuaq Kalatu, ku eguh la yako!  Fi dae ya
naq negri naa, do ebridin tirin, Tuaq Kalatu heren!"

Fene, "Bara, Murampaax,
tu kami bridin lebee!"

Fen, "Mo, bisopa ka beka, kae tukaq pa bole tu iin tem
ku puna gamdi tu nam atar pol-paa."

Pee tu fen, "Du su keha, la ku bage ela
dae lalen na, fen bex-betah e, do ku eguh.  Mama eta da betah moo, do ma puna
meget."

Da keha pa d bage ela, pee tu du treguh.  Treguh naa, du dadik e
paku-tuju-senti walan pito haix sax fafa naa, gandi peti nitu dii.

Pee tu e
bex-beta di riq pupan lalen, peti di mama ma bage gamaq na la pupan lalen di
qaqan di du baboreh pa fefan.  Keha pa d bage, pee tu du pakuh.  Paku sueh
peti, pee tu Tuaq Kalatu baliqa logox, fene, "Murampaat e, yako Sigenii ha an
di di di ya baqei ka nam kasturi, pee tu ka bafrake yako, pa ku bahapu yako
na.  Beton pito di do ku bakaa kano."

Fen, "Ayo, bisopa ka beka, Sigenii e, ku
fuka kono, a bagafiti ka, a baga fiti ka beka!"

Fen, "Moo, ka geb ka-kaa geba
na ta!  Ka kaa gebar do utu geran haik e, jadi kae na, lei na kam ampoq ka
moo!"

Egu menyapo walan fidii, paa du seka raman isin.  Epteax wa potox fix
di, pa du koi ro-roin di, pa du todah e, iqan bafax laqix dae lale naa, bu la
kae emkua dae peti lalen naa?  Du seqsarah et-et-et-et-et-et-eta du iko pa du
poloh la masi tu peti.

Pee tu sepuh.


        "TALDAWEX RUA" BY YAKUB SOLISA
        LEKSULA
        APRIL 1984.

GEB TALDAWEX RUA SI.  GEBA RUA NA DO GEB FAHA EXNAKAN.
SIRUA, LEA-LEA DO NUNU ENPUNAX I MEGEX SA MO, TU EXNAKA RAHEX-RAHEK E.
EXNAKAT E TRKUS-TRUS-TRUS-TRUS E.

LALEN SA, DU KADUX DI NEGRI SA, PE TU
SAMBETAK E ANAX SA MATA.  ANAX NA KIRA-KIRA NAX UMUR E TIGA-BLAS-TAUQ.  PE TU
SAMBETAK E HUMA DI ANAX DI BAMATA DI, DU EXMATA FAFU SA TOQI BAA DI TA, MINAN
FAH WAQAR PAA.  DU EXMATA FAF FENA SA BAA DI TA, MINAN FAH WAQAR PAA.  PE TU
BETO HA DI, DU EPLAQAX FAFU NA, PA GAMDI HUM MEGET E, NITU NA DU SASA NAWEN
OMON FIX DI, PA DU TUBEH, PA DU FOKI NITU NA, PA DU BA SOOX DI LOTEQ KOLON.  I
HA NA DU GARU AKAL NA LA QEI GEBA EXNAKA RUA NA.

PE TU BETO, GEBAR BAG SEPO,
PE TU SIRUA KADUX.  SIRUA KADUX DENA DI, PE TU SIRUA ROGO PA DU AMO HAMAH,
FEN, "DU EXQOTOX FAFU NA FI DO NA?"  DU AMO HAMA DI LOTEQ KOLON E, DU DAPAX,
PE TU DU HOLIK.  HOLIX FIX DI, PE TU NAX ROKO E WADAH.  WADAH, PA SIRUA HEKA.
IKO ET(14X)A DENA DI EBREMAN E, TOHON EPAX BAGE-DUA.  PE TU GEBA ENWADAX DI
RIQ BAROGAX FAHAN SELAX, PA RIQE FEN, "A ROGAX FAHAQ LA A FAE ISIN SA LA A
KAA."  RIQ ROGAX FAHAN HAIX NA, PE TU RIQ GAU BETA GEBA DI KADAN, PE TU RIQ
BADEAX ROHOS-ROHOK.  RIQ TATI E FOKIX D ROHOX-ROHOX LOGOX, PE TU RIQE  EPREPA
LA RIQ NAX DAWE FENE, "WALI, KA WADAH PE, TU A LEO LA A ETHEI GAMDAE."

PE TU
TATIH LOGOK E, NAX NAWE BAWADAH E, RIQ BITIL RABO-RABO-RABO FIDI, PA D HEKA.
RIQ PEMBODOX NAX DAWE FEN, "A LEO LA A ETHEI."

RIQ HEKA ET(14X)A DA DEN LEUX
DAE NEGRI.  GEBA NA RIQ HAI PA D BAHAI, ET(5X)A DENA DI KANDEAX SA.  BAGE-DUA
HAIX TOHON.  DENA DI KANDEAX SA, PE TU RIQE PREPA FEN, "HAH! WALI NA RIQ LEO,
RIQ SOHIX YAKO M! M! A DEAX LA A LALAX FOKIX NA LA A FAE FAFU NA PROI LA A
KAAH!"  RIQ DEAX FI DI, PA D LALA FOKIX DI, PE TU DA MEL-MEL-LALAH GAMAQ NA,
DA BAKITA NITU DI PE, "HEEEE!"  PE TU DA ESBAKAX GAMPAO TOHON KOLON, PE TU DA
HEKA.

DA ESBAKAX NITU DI GAMPAO TOHON KOLON, PE TU DA HEKA, PE TU NITU DI
ESFEDAN PAO TU DA HAI FEN, "A HAI TOOOOQI!"

FENE, "DA ETHEIX TA MIH TA RAHA!
RIQ HAI TU NAX INA TU NAX AMA FI NA, MA?"

DI DA HEKA.  "A HAI TOOOQI!"

DI,
GEBA NA RIQE, "KU HAI TU NAM AMA NITU PI NAM INA NITU FI NA?  E?"

DI, "A HAI
TOOOQI!"  GEBA DI HEKA, NITU NA PAMORI, RIQE, "A HAI TOOQI!"  RIQE ENHEKAX
BAPUNA EMSIAN E, NITU NA FEN, "A HAI TOOQI!"  GETEX NA, BU LA KAE EMKUA?  FIN
TINE HEKA ET(10X)A DENA DAE NEGRI PE, GETEK, PA DA BAEQOTO.  SIKA TU FUAX
LAHIN SA BA DI TOHON SNUBAN, PE TU NITU DI HAI, PE TU DA FRAKE FUAX LAHIN DI,
PA FAHAN ERAN E MODO DI FUAT E ENHELAN, PE TU DA HAI TEHUX MOHE.

PE TU SEPUH.


        "KAKA-WAIX PITO SA"
        BY YAKUB SOLISA
        LEKSULA
        APRIL 1984.

KAKA-WAIX PITO SA.  KAKA-WAIX PITO NA, SIRA GEBA HAATO NE,
TU E NUN WAI, BOKHENA.  SIR PREPA LA NUN WAI, BOKHENA, FENE, "KAE BADEFO LA
KAE JAGA IER, TEPOTO TU FAFORO TU HAWARO, TU E KAM NE IX ROGO MUA."

SIR NE TU
NUN FINHAAR NE, DU IKO, PA FEN LA DU ROGO MUA.  BOKHENA NA, RIQ TAQI FENE, "A
HAI TOQI, KAIN SIRA!  A DEFO EMSIKAN MO.  A DEFO LA SANE LA DA HAMA LAI LA YAX
KAA, SANE LA DA EJAGAX YAKO?  YA BABAGE EMSIKA-EMSIKAN E FULAN TELO LALEN NA,
YAX TAHAQ EMTAI MO."

NAX KAIRO EPLUMAK E.  NAX KAIRO  FLALI EMSIPE, FENE, "MO.
KU BADEFO LA KU JAGA TEPOTO TU FAFORO."

RIQE NA MOHE, EXNAQIX BAPUNA EMSIAN,
FEN MO, RIQ HAI TOQI.

PE TU NX KAIR NE TU NUN FINHAAR NE DU REQE IXNAAN E
FODORO POLO-GERAN-RUA FIDI, PA DU IKO.  DU IKO ET(4X)A TOHON TIFUN E, RIQE AN
BAPEXNEHO PAMORI.  BOKHENA NA DO  RIQE BOHIN KAWAH TOQI, PA RIQ BAHAI BOH
BIKAX FIDI PAMORI.  PE TU NAKE KAIR NE DI DENA DI NETEN DI LA DU BADEFUX MUA
DI, DU PUNA NUN HUMA GAMAQ PAO DI, DO RIQE NAKEK AN GAMAQ LAWE OQKO KE NAX
HUMA DI.  RIQE PUN SAMAX NAKEK AN BA DI TA.  PE TU GEBAR NE NA DU IKO PA DU
HAPO.  DU IKO PA DU HAPO,  NUN FINHAAR NE NA BADEFO, PA DU HETEX KAU, PE TU DU
HUNUX-HUNUX, PE TU DU HUNUX POSIX RIQE.  DU DAPAX RIQE.  RIQE DAE NA NAKE
EXNAAN SA MO.  NAKE KAIR NE NA NUN FINHAAR NE NA DU JAGA PAHUX IXNAAN PA RIQE,
BU SIRA EXDOHIX LA NUN KAIR NE NA MO.  DU DOHIX LA NUN GEBHAARO MO.   SIR JAGA
PAHUX FONIX IXNAAN.

PE TU KACIL HENA NA RIQE EPTEA-EPTEA.  DA DASA NAX UKAR
SI, PA  D IX TANE SURAN E, DA HAPU UNET E.  PE TU FAFU BETA NAX SURANO DI, DO
EXDEMEN BOHO-BOHO!  NAX UNETO BU DA HAPO, O, TONAL BETA BOHO-BOHO.  DA PUNA
NAX HUMA HAAT E, PA SOOK E, DAPI TONAL E, DAPI FAFU, PA SOOKOR PA NAX HUMA NA,
DO MO PE LAI BEBDOHOT E!

PE TU DA EPTEA-EPTEA.  DA TAHA BIA SA FIX DI BAA DI
NAX HUMA TEAN, PA DA FLEHEH.  DA FLEHE BIA DI, PE TU DA KAAH.  DA KA PA D
BAGEK, SUP-SUPAN E DA IKO.  DA IKO PA DA HAPU, DA TANE SURAN E.  ANA FINA SA
TOHO FISAX BIA LUKEN, PA DA DENA DI KACIL HENA NA NAX HUMA FIX DI, PA DA
MANYAPO NAX HUMA, DA HOBO NAX IERO PIABIX-KPIABIX FIX DI, PA DA EXMASA.  PAPU
PALA, PAPU FETEN E, PAPU MAQKAU, SUHA BIA.  PA DU  EXMASA SEPO, PE TU DA
TREGORO SAX MEJA FIX DI, PA DA OLI GAMDI NAX ELET E.

KACIL HENA BOHIFRAQIN NA,
DA IX HAPO TOQ DA TANE SURAN, PA DA OLI DAE DENA DI, DA AQAX SAX MEJA, IXNAAN
KAHUN BAGUBA!  BIA BU DA MASA HAIK E, PALA BU MASA HAIK E, FETEN BU MASA HAIK
E, MAQKAU BU MASA HAIK!  PE TU DA PREPA FENE, "BISOPA SANE NA DA BAEXMASA NA,
BASO BASOHIX HOLIX, LA DA KAA IXNAANO NA SIA HOLIK E.

PE TU DA EPTEA PA D KAA.
DA EPTEA PA D KAA  SEPO, BETO, DA BAGE.

DA BAGE, HOSAX SUP-SUPAN E, DA EXMASA,
PA D KAA, PE TU DA IX PIL-PILIK E.  DA IX PEXNANE.  DA IX HAPU UNET E.  OLI,
ANA FINA  NA TOHO PIL-PILIX FISAX BIA LUKEN FI DI , PA DA EXMASA.  DA EXMASA
ETA IXNAAN MASA SEPO, KDA KALAR SEPO, PE TU DA EXQOTOKOR SAKA MEJA.
EXQOTOKOR SAX MEJA, PE TU DA KEHA GAMSAX NAX ELEX.  TIL-TILO, PO KACIL HENA
OLI DI, PE TU KACIL HENA FUKA MEJA, IXNAAN KAHUN BAGUBA!  IXNAAN E MACAQ SAPAN
RAHEX SAX MEJA NA!  DA PREPA FENE, "KBISOPA, SANE NA, DO PAMELA DO DA SOHIX
HOLIX LA DA KAA IXNAANO NA SIA!"

PE TU GAMDI-GAMDI BEX ETA LA LALEN PAA.  PE
TU SUX-KSUPAN, DA EXMASA PA D KAA SEPO, PE TU DA PANA SELAK E, DA IKO PALEX
MO, TU DA BAEXNOKO BAA DI HUMA TEAN.  EXNOKO, PE TU TIL-TILO DA AQAX FI SAX
BIA DI LUKEN, ANA FINA NA FILANBALATA, FILAN BALEO NA AN, DA NODO FISAX BIA
LUKEN.  DA NODO DENA PAO, PA DA PILI LA DA MELAI HOBO PIRINO, DA MELAI MENYAPO
PE, KACIL HENA EKFAEX FI DI, PA DA BAPEPE MALAN.

FENE, "BISOPA BEKA!  SANE AQA
FAHA TOX-TOTIT E, FAHA EBRIDI-EBRIDIX NA.  PE TU DA SALGAE FAHAN FIX DI, PE TU
SIRUA EPTEA.  SIRUA EPTEA PA DU STORI-STORI, PE TU DU KAWEQ.

KAWEQ, PA KACIL
HENA NA, RIQE HAPU UNET E, TANE SURAN E, DA EGU FAFU, EGU TONAL E, DAGIQ TU
DAGIQ DI NAX HUMA LALEN DI.  LAI MAQITO.  LAI ENDAPIX HA DI.  SOOX PA HUMA DI
DO FIDI SOMON E DEN DI SOMON E PONO-PONO ABIS TU LAI!  NAKE KAIR NE TU E NUN
FINHAAR NE DAE NA DU DAPAX MO.  CUMA RIQE RAHEX YAQ DU DAPAX.

PE TU LALEN SA,
NAX KAIR NE FENE DU SUBA.  DU SUBA MUA.  SIRA NA CUMA NUNU ENYEGORO
POLO-GERA-RUA BAA.  SIR NIN MUATAQ DI CUMA POLO-GERA-RUA.  KALEBAX NE TOQ
FODOR NE.  PE TU DU PAHA NUN TUBA.  DU PAHA NUN TUBA FENE, "DEPAX-TIM,
DEPAX-TAM, DEPAX-TIM, DEPAX-TAM!"  DU OLI ETA DENA DI NEGRI, GEBA NEGRIRO
SALERO.  DU SALERO, PE TU DU EXNIKA FENE, "KACIL HENA FI DO NA?"

FENE, "IQAX
TU KACIL HENA FULAN TELO NA EXNEWAX NA NEGRI NA MO."

DU TEWA MO, KACIL HENA
HAPO TOQI.

KACIL HENA NA SAKI, PA D ALAK E GEBAR POL-TELO, PA DU EGU NAX
MOATAQ.  DU EGORO NAX MOATAQ, PA DU OLI.  DU PAHA TUBA,  DU HULUN FISAKA,
EXWEIT E, NUN KAIR NE NA ESGEDAX NUN FINHAAR FEN, "KIM IQAX FENE GEBAR AN
HULUN TU SAPAN AQA?"

FENE, "GEBAR SUBA MUA."

KACIL HENA NA NAX TUBA FISAKA
FENE, "UMBIQ,  UMBA, UMBIQ, UMBA!"

PE TU EPAX-EPAX PAO, GEBAR HULUN!  KA GEBA,
NAX KAIR NE NA TU NUN FINHAAR NE NA KEREX PA EMQAQA, FENE, "NA SAX NA DO SANE
NA?"

PA DA BABARAX PILIX-PILIK E, "MO!  GEBAR PILA!  KACIL HENA!"

RIQE TU ANA
FINA HA NA DA BAKAWEQ TUHA NA DO ANA FINA NA DO FILAN BALATA, FILAN BALEO.  DA
EPSARA KACA!  GANDI CERMIN DIHE!

PE TU DENA PAO, NUN KAIR NE NA TU NUNU
FINHAAR NE NA DU BAF-BAFAX RIQE, DU EMGEA RAPAX TEDUN.  PE TU DU SALE KACIL
HENA.  SALI KACIL HENA, PA  DU BOLI GAREJA DI  TU NUN LAIR DI, PA ROGOKOR DAE
LALE, PA PANDETA DI SOMBAYAQ TUHAR.  PE TU DU OLI GAMDI HUMA.

PE TU SEPUH.~~~


        "Geba Saa Tu Nax Opo"
        by Yakub Solisa
        Leksula, April 1984.

E geba an sa, riqe tu nax opo emsika-emsikan.
Riqe prepa la nax opo fen, "opon e, ku pali naq baan sa."  ("baan" na, do kita
fen "bubu").

Nax opo pali nax bubun sa, pe tu da iko fix di, pa da tenux pa
wae.

Sup-supan da ix liqah e, da dapax ikan an emsian.  Oli pa d exmasax, pa
sirua nax opo kaah.

Pe tu esgedax nax opo fen, "opon, ku pali ya naq saa
peni."

Nax opo pali saa exdeduk e, pe tu da iko pa d tenuk.  Sup-supan da ix
liqah e, da dapax sa, pa i har an rua.

Pe tu da bafak e ien na, mo, hasil!Pe
tu da esgedax nax opo pa d pali exdemen!

Nax opo pali exdemen, pa da iko, pa
da tenukoro, supan da oli, kim aqax la da eplaqax ikan tu ikan tu ikan!

Pe tu
da olih.  Oli eta dena di huma, sirua nax opo karaja ikan, pa du pendapi,
exmasax pa du kaa, du fakar pa du e garaqoro.  Ikan tu ikan e!

Lalen sa, da
iko pa d liqaro.  Geba bohox dena di pa da exnakaro.  Da exnaka nax ikano
eskihi-eskihik e.  Lae lalen telo saa gamdi ta.

Da aqax geba bohot exnaka
terus-terus lae lalen telo saa gamdi ta, pe tu tepux kalax mohede lalen sa, po
rin leo leux pa da exnoko.  Ti-tilo po  Geba bohox duu-duu fi dae fi di wae
olon fi di, pa fen la d iko la da exnaka.  Geba bohox melai fuka bubu di
emsian fen la d melai fae ikan pe da efrakeh!  Fen, "picaya! kae geba emtuat
eq na, ka faha exnaka tirin!"

Fene, "bisopa ka, opo, ku bara exmata kon mo, la
e beton telo di exdeqa-exdeqan du ku haix da wae olon la a sili namu e ikan!"


Fen, "ehe ta.  Iqax tu beton telo exdeqa-exdeqan dae wae olon dae nam liaq
di, iqax tu e ku sili naq ikano.  Eta ku sili naq ikano mo, do iqax tu a
exmata ka!"

Fen, "mo.  Beton telo di exdeqan e, du ku hai dae, ramax tu a sili
nam ikan."

Persis beton telo di exdeqan-exdeqan e, geba na hai dena dae.  Dena
dae, geba bohox sondor nax i s - i saa di nax liaq di, tu cuma nake tase, nax
adoto, tu nax uka turen sa.  Jadi tase na pa d jaga pebe nax fuaro tu nax
tabakoro, tu nax daloro, tu nax aporo.  Uka turen na do da jaga opih.

Pe tu e
geba na fene, "geba bohot e, ku e sili beka naq ikan!"

Fene, "kbisopa ka beka,
opon e, iqax tu a siliro na.  Du iqax tu ku pili i rua q na, fen ku egu sahex
do."

Fen, "ie rua ha do?"

Fen, "tase tu naq uka turen eq di."

Fen, "egu tase
na la sapan e?"

Fen, "ku egu tase na la ku pebe nam adoto: nam tabaku, tu nam
fua, tu namu e daloro."

Fen, "mo!  Yako kaa fua mohede, yax opi tabaku salax
mo, jadi yax egu ledax tase na mo!"

Fen, "mam gamdi, du ku egu kau turen eq
di."

"nam uka turen na la sapan?"

Fen, "uka turen na la ku jaga opih."

Pe tu
da egu esex uka turen.  Da egu uka turen di fix di, pa da melai opi fi dae
geba bohox nake elex di.  Nax liaq.  Da opi uka turen di lien fene, ""  Uka
turen di lien i ha gamdi ta!  Opi-opih e et(5) dena la nax huma.  E, epax la
huma tean e.  Ecaan e uka turen di lien, ""

Pe tu e nax opo caan.  "heh!
Sapan aqa?!"  De caan uka turen di lien.  "  Pum-puru-rum-pum-pu!"  Pe tu nax
opo kerex fix di, pa da epkikih!  Nax opo epkiki et(7X)A banix siru, banix
darah e, nax opo emhana na erux la d deax mohe!  Epkiki et(7X)A banix siru,
banix darah, pe tu da esgedax nax opo fene, "opon e,  Ku deax beka la a exmasa
la m kaa, tu ma glada!"

Pe tu nax opo deax.  Ex masa pa sirua kaa.  Kaa sepo,
pe tu opi pil-pilix uka turen di.  Opi uka turen di fix di, nax opo na epkiki
et(6X)A banix siru, banix darah e, pa et(3X)A da baethe baa nake i-wagun.  Pe
tu fene, "ku deax beka, opon, tu a ethe baa haix naq i-wagun!"

Pe tu da iko pa
wae, pa da foih.  Foi sepo fix di, oli, pa exmasa, pa du kaa sepo, pe tu opi
uka turen di!

Opi uka turen na, nax opo epkiki et(3X)A banix siru, banix darah
e, pe tu raja muda iko pa da ix rohok e.  Da ix bapasaq.  Pe tu da caan e geba
na baopi uka turen na.  Da epax-epax di huma, da baepkiki penegax fi dae tohon
esnuban!  ("epkikix" na, nake eqa sahex do "exnusi").  Da baexnusi penegax fi
dae tohon esnuban et(3X)A dena lawe, sira nax nene fin tuax emkedan na epkiki
et(3X)A banix siru, banix dararo!

Pe tu du esgedax la e nun opo emhana di
fene, "opon, opon e, ku deax beka la ma exmasa la m kaa.

Exmasa, pa du kaa, pe
tu ka sepo, pe tu raja muda oli.  Raja muda oli logok e, da kastau gebar
negriro fene, "sup-supan do ma iko fi dae na, tu rame saa fi dae na, po
picaya!"

Sup-supan e riq koo negri taun di, pa du iko selak e dena di tohon
esnuban e, melai caan e uka turen pao na lien: "pum-pururum-pum-pu!
Pum-puru-rum-pum-pu!"

Pe tu raja muda tu geba har na du bahai tu riqe na,
negri tau exkemat e yaq du hai tu riqe na, du bacaan uka turen di lien fen,
"pum-puru-rum-pum-pu!" du baepkiki penegax fi dae, et(9X)A badena la huma!
Epkiki et(9X)A lea taun di jfili emsupa-emsupan eta beto, eta du babage dae,
pa du epkiki beton telo lalen dae!

Et(5X)A seiro, pe tu du oli.  Du oli pe tu
sepuh!


        "Ana Fina Penan"
        By
Yakub Solisa
        April, 1984.

Geba saa, nax finhaa, tu nax ana emhuka saa.  Nax finhaa
empei.  Empei boho-boho.  Pee tu da eprepa la nax gebahaa fene, "Geba na,
iqax, tu yako a newex naqu mpeix na mo.  Skaraq na, do a fae naq sapkoko, la a
neix di kae.  La ku defo paomori, do ku egu sapkoko na la ku hama ana finar
na, fen ka nam suka riqe di i ha do, do ku kaspakeh tu sapkoko di fen
bex-betah tu riq fahan e, do iqax tu  Ana fina di ta la ku kaweq tuha."  Pee
tu da neik e sapkoko di paa nax gebhaa..  Pee tu fina di delax ahen.

Pee tu
riq iko, paa du kubur e ana fina dii.  Riqe da eptea tu nax ana emhuka na eta
fulano paa lalen, pee tu riqe da paha tuba.  Da paha tuba paa nake rayat e
kaduk hansiak.  Pee tu da prepa fene, "ana fina emhukaro, kimi teax nim bone,
dan fina emtuato du tea nin bone.  Skaraq na do yako naq finhaa da bamata na
da xneix nake sapkoko na la ana fina na du bataga na kim pakex ela sapkoko na
fen bex-betah tu san fahan waqan e, do iqax tu ya naq finhaa di ta!"

Pee tu
finaro du egu sapkoko di paa du pakek.  Fina emtuato pakex eta pakex sepu, bu
sapkoko di da baglada-glada di sir fahano.  Ana fina emhukaro egu paa du
pakek.  Pakex sapkoko di gamahik e, sapkoko di da mehe di sir fahano.
Bex-beta tu sir fahan waqano mo.

Pee tu da egu sakix fix di paa nax ana emhuka
da pakek, pee tu sapkoko di bex-betah di nax ana emhuka fahan waqan.  Pee tu
da prepa la nax anax fen, "Iqax tu yako naq finhaa na kae tu sapkoko na
bex-betah di ka faham waqam, paa iqax tu yax kaweq tu kae."

Pee tu nax anax
fene, "aman e, ka kaweq tu yako mo, sebap ka nam anax na yako."

Fen, "Moo, ya
naq anax di kae, bu aqak e nam ina xneix sapkoko dii, iqax tu bex-betah tu ka
faham waqam.  Ana finar gerano pakex, bu bex-betah tu sir fahan waqano mo.
Skaraq bex-betah tu kae, jadi a kaweq tu kae."

Pee tu ana fina di caan qaq, da
rasa susah, sebap nax ama la d kaweq tu riqe.  Pee tu da iko fix dii, paa da
eprepa paa tukaq kayu fene, "Tukaq e, yako la a eprepa la kae la ku puna ya
naq elex saa."

Tukaq di eprepa fen, "Do elex tenik e?"

Fene, "Ku puna yax
penaq."

Pee tu tukaq di caan aqa, da faka kau fix dii,Paa da puna fina di
penan.  Paa kau di lagan gamdi geba.

Da puna sepuh fix dii, pee tu fina di
rogo dae lale.  Fina di egu nax ixnaano fix dii, paa da efrogox sepor
miti-miti dae lale-ixnaa xmasat, ixnaa xmata, kfuax gonen e--da efrogox dae
lale.

Pee tu da egu nax konci, paa da konci penan dii, pee tu da iko.  Da iko
fi di mua hunux mua, fidi kaku keha kaku, fi di walu toho walu.
Et-et-et-et-et-et-eta, da iko, da kaa nax ixnaano baa dalale dihe, et-et-eta
nax ixnaano seporo.  Pee tu da dena kaku mkelex saa, da touk e oto mehex kakun
saa, geba sa nax bana bafene.  Pee tu da baiko esqoi-esqoix gamdi bana di
bafene dii, da dena dii, da aqak e geba mtuat an sa da bafoto-foto nax
tabakoro.  Da bawerik e fuat e dahan paa, du bagon-gone.  Pee tu riq bakerex
dii, pee tu da prepa fene, "Geba emtuat e, a kaa fuax gonen an di saa."

Geba
emtuax di bafoto gomo-gomo nax tabakor, poo da caan e sane fi aq da balaha
fuax gonen aqa?  Pee tu da balike gamsakak e, da aqak e geba mo, tu e kau di
bakerek e.  Pee tu da baesgae nax tabaku dii, tu da heka.  Da tola tuan olon
e!  Heka et-et-et-et-et-et-eta dena la nagri.  Pee tu da kastau bapa kampoq,
paa bapa kampoq paha tuba.  Fene, "Kim saki la kim toux i sa fi da hawa dae
na, tu e lien gamna geba, bu geba mo, tu kau."

Pee tu gebar hansiax saki.
Saki eta dena dae, du aqak e kau di bakerek e!  Fene, "Iqax tu geba mo tu kau
eq dih eq di!  Gebar pila, iqax tu difux fuax di dahan saa, tu dahan paa, bu
difux saa, paa da kaah.  Tu di leqina do da laha fuax ha di ta!"

Pee tu du e
bakerex, paa du baespoi-espoi kau dii, bu newax geba sa mo.  Pee tu du bacaan
fi aki kau di lalen fene, "Kim egux yako la kim werix yako di raja muda nake
huma."

Pee tu du xdaba kau dii.  Exdaba kau di eta dena lawe nagri, pee tu du
tahu di raja muda nake pamori.  Pee tu sira hansiak e rame tu nini fina fehux
sa toqi.  Paa du xmasa, du rame, paa sawax et-et-eta gebaro du xnusi, gebaro
du jogek e, gebaro du cefal e!  Pee tu ana fina na da caan, pee tu da suba fi
di nake penan di--fi di kau fefan dii.  Pee tu da konci sakik e nax elex, pee
tu da suba gampaux, paa da xnusi.  Da xnusi-xnusi-xnusi-xnusi, poo gebar
bafax, fken, "Gebar pila, ana fina sa na da bakadux emhewa-emhewax na, fina na
lagan gosa!"

Pee tu raja muda touk e fina di da gosa tirin, pee tu riqe exnusi
toqi.  Riqe exnusi, paa riq baexnusi epsi-epsiax di ana fina di toqi.  Bu fina
dii, e raja muda bagau-gau fina di nax labun, geda mahede, poo ana fina di da
heka.  Da heka fix dii, pee tu du tehuh e, riq heka rabo-rabo, paa da rogo di
penan dii, paa da konci exrapex, pee tu du hai dena dii, exnewax fina di mo.


Gamdi-gamdih e eta beton telo lalen e riqe, du dapax la du frakeh mo.  Pee tu
fen, "Mohe! fina na gosa tirin, bu e ma te frake fina na mo, tu fina bexnewax
mo."  Fene, "Da fix do na?"  Fene, "Kimi rame niax lalen sa peni!"

Pee tu
gebaro di du rame.  Du sawax et-et-eta ...  Gebaro du xnusi, du cefal e, pee
tu fina di da suba.  Da suba pee tu fina di bexnusi-xnusi, paa nax fina rokor.
Pee tu raja muda iko fix dii, paa da jaga kau saka na.  Da aqax, "heix!  Fina
di nax elex i haq na, tu kfukax haik!"  Pee tu da xdabah fi dii, paa da xqotox
megex.  Da xqotox megex, pee tu finaro pao na la du frakeh, poo da heka.  Heka
dena saka, exnewak e penan mo, pee tu da bakaerk ("bakerek" said in a
drawn-out, stupid fashion").  Pee tu raja muda frakeh, paa da oli tuha gampao.
Ol tuha pao, pee tu dda prepa paa nax geba mtuato, du rame tuha fina di tu di
beto dii.

Sup-supan e, da seka fafu, exmata teput e, da puna pesta haat, paa
du rame tuha fina di eta beton pito, lear pito, pee tu  Sepuh.


        "Nona Buru"
        By Yakub Solisa

Yako la a dohi geba rua saa.  Anax rua na qaan e, sa
qaan e Ana-koneq e, sa qaan e Nona Buru.  Sira rua du skola.  Ana-koneq e tu
Nona Buru naa, du baskola naa, sirua bakeha mqesa-emqesa.  Kalas satu
men-mene, kalas dua men-mene, eta du batamak men-mene.

Pee tu lalen sa du
batulis di meja.  Du eptea paa du tulis di nun meja, pee tu Ana-koneq nake
pena da moho paa rahe.  Pee tu da esgedax fene, "Nona Buru, ku toloq la ku
repu naqu pena pao rahe di."

Pee tu Nona Buru fene, "Kae nam ina raja, nam ama
raja.  Yako naq ina raja, naq ama raja.  Kae barani la kae esgedax yako moo.
La a repu ka nam pena moo.

Pee tu da caan aqa, pee tu da olo pao, paa da repu
emhewax nake pena.

Pee tu da olih.  Da oli pee tu da esgedax la nake ina tu
nax ama fene, "Inan tu aman e, kimi exnika Nona Buru la yako."

Pee tu nax ina
tu nax ama caan aqa, du iko, paa du kadux di Nona Buru nake ina tu nax ama
fene, "Iqax tu Ana-koneq na ta reqa ka nam anax la a xnikah la d kaweq tuha."


Fene, "Gamdi do ramax la ma xnika ana fina na fene da erux pi moo."

Du xnika
Nona Buru, pee tu Nona Buru fen, "Moo.  Kalu eta geba xnika yako la Ana-koneq,
do yako naq suka di ta."

Pee tu du urus fixdii paa sirua kaweq.  Pee tu sirua
kaweq.  Kaweq eta fulan lalen gamdi ta, pee tu da egux ana fina di fixdii, paa
da efrogox di bui.  Fene, "Kae na i ha na ta, betu ya baesgedax la kae fene,
'Ku egu naqu pena di da bamoho dii,' bu kae fene, 'Yax repu ka nam pena moo,
tu kae nam ina raja, kae nam ama raja.  Ka barani la kae esgedax yako la a
repu kae nam pena moo.'"  Pee tu da egu ana fina dii, paa da efrogox di bui.
Riq sefen tu ien ha di ta.

Fi di pee tu riq oli, paa riqe gamdi nax ina tu nax
ama sakik.  Ana fina di nax ina tu nax ama caan fene nax anax di bui haik.  Du
jaga kadux tu ixnaan, paa du jaga kasmakaq di bui lalen.  Riqe da jagax paa
geba sa te epsuba ana fina di moh-mohe.

Et-et-eta fulan rua gamdi tah.  Pee tu
Ana-koneq eprepa la nax ina tu nax ama fene, "Inan tu aman e, kimi manyimpaq
ya naqu ixnaano sia, tu lae yako la a iko hama karaja fidi e Jawa."

Pee tu
manyimpaq nax ier fixdii, paa  Riqe la d iko gamdi Jawa.  Pee tu Nona Buru
nake wai sa da kadux, paa da prepa la Nona Buru fen, "Iqax tu Ana-koneq iko la
d hama karaja fidi Jawa."

Pee tu riqe eprepax fene, "Gamdi do kimi musti kimi
usaha la yako toqi bu a iko toqi."

Pee tu Nona Buru nake ina tu nax ama usaha.
Nona Buru toqi.

Pee tu lea lalen di Ana-koneq baefkerex dii, kapal rua du
kadux. pee tu Ana-koneq da kehax kapal sahex la da iko gamdi e Jawa.  Pee tu
Nona Buru suba fidi bui di fixdii, paa da hai fidi kapal sahex, paa da iko
toqi gamdi Jawa toqi.

Pee tu kapal fidi Nona Buru di rabo-rabo fidi, paa da
toho lawe Jawa.  Kapal fidi Ana-koneq di da basiqga-siqga hede.  Eta omax tem
da kadux di e Jawa.

Pee tu Ana-koneq da iko fixdii, paa da kastau oto toko sa,
paa da karaja.  Da karaja baa di toko di.

Pee tu Nona Buru da aqak e, iqax tu
Ana-koneq karaja baa di toko dihe.  Pee tu da iko fixdii, paa da laha di toko
di toqi ka riqe karaja baa dih toqi.

Pee tu sira rua bakaraja epsia-epsiak.
Ana-koneq emhanux tu fina do fina na ana fina Jawa.  Pee tu riqe karaja eta
fulano telo lalen, pee tu da xnika ana fina di fene, "Yako la a xnika kae la
kita rua kaweq."

Fene, "Yako toqi bu naq lalex la kae toqi."

Fene, "Gamdi do
kita rua kaweq."

Fen, "Ehe ta."

Pee tu urus fixdii, paa sirua kaweq.  Sirua
kaweq pee tu... sapan e... eta gamahik e, nini ana partama di ana mhana.  Ana
kedua di ana fina.

Fen, "mohex, geba naa, yako la a saki gamdae buru."

Fene,
"Gamdi do yako la.. kae iko mahede, kae exneix tenix la nam anax rua na?"

Fene,
"Yako exneix tenix na?  Fa di pakeaq exdemen na?"

Fen, "Moo.  Kae musti ku
xneix i sa la nam anax rua teme ku sakix gamdae."

Fene, "Gamdi do ramax la a
safe cinciq rua."  Da safe cinciq mas rua paa anat an rua dii, tu sirua nin
pakeaq e saragam rua, tu nin tope rua.  Tope rua di tu qaano baax dihe toqi,
tu Ana-koneq bu qaan baax dihe toqi.

Pee tu da xneik e fene, "Iqax tu e sirua
nini ier na ya baexneikor naa, tu yako a iko."

Pee tu ana mhana di da iko.  Da
iko tu kapal di saa.  Po ana fina na manyimpaq nakero rabo-rabo fixdii, paa da
kehax kapal di saa.  Pee tu sirua iko emqesa-emqesa eta fana filax mahede, po
ana fina di toho leux dae sir nin elet.  Ana mhana naa, riq basiqga-siqga
hede.

Dena dae, paa riqe eprepa la nax ina tu nax ama fene, "Iqax tu anax rua
naa, do kimi rua ba-e-wekiro di elet, la du bara suba mohe-mohe, tu yako a
pake naq pakeaq buiro la a oli sakix da bui."

Pee tu Nona Buru pake nax pakeaq
buiro rabo-rabo fixdii, Pa d oli da bui di lalen.

Po Ana-koneq e toho dae naa,
paa nax gebaro emtuato sohix, paa du saleh, paa du basuka-suka tu riq oli.
Fix dii, po nax ina sira xmasa paa da kaah.  Kaa eta kaa sepo, riqe da eptea
paa da basenaq-senaq.  Po riqe na nanbeta Nona Buru.  Fen, "umx! yako la a iko
la a ela Nona Buru fi da bui na fene da banewe hede pi da mata."

Pee tu da iko
fixdii, paa dae Pa d liqah.  "Akebakanane, Nona Buru!  Ka kira yax iko dua
taoq haik e, kae sapan i ha di banewe hede-hede na bui na lalen!"

Pee tu Nona
Buru sadeh fene, "Ku saqaja.  Kae paa ku basafe esbobix yako, yako a kaweq
palex tu kae moo, ku efrogo kon na bui naa, paa naq musu rua lalen haik e a
bagol-golo ba na bui lalen na."

"Kae dii, ka golo moo, tu kae fatamo gos-gosax
dii!"

Pee tu sepo dii, pee tu riq ol manux gamlawex.  Oli gamlawex, paa da
eptea di nax saxmena, paa riq egu nax hitar, Pa d kutih, paa da batanax kadan.
Po nax ina tu nax ama siux anax rua di fixdii, paa du iko paa du bamidi-midi
di riq pupan lalen.  Jriq kuti-kuti nax hitar moo, da bafak e,  "Ah! anax rua
naa, do anax rua na lagan-lagano gamna ya naq anato!"

Pee tu da deax nax hitar
fixdii, paa da xnika anax rua di fene, "Kimi rua fix do na?"

Fene, "Kami rua
baa na nagri na."

Fene, "Ihix!"

Fen, "Ee.  Kami rua an baa di nagri na rahex."


Fene, "Gamdi do kim nim ina qaan sane?"

Fene, "Kam nam ina qaan e Nona Buru."


"Do kim nim ama qaan sane?"

Fene, "Kam nam ama qaan Ana-koneq."

Fen, "Do kim
nim ama e qaan Ana-koneq, do da xneix tenix la kimi?"

Fene, "Da iko gamnaak e,
da xneik e kami rua nami cinciq mas rua, tu tope rua, tu kam nam ama qaan baax
di toqi."

Fen, "Gamdi do kim saki la kim eguh la a kitah."

Pee tu sirua saki,
paa du egu tope rua dii, Ana-koneq bafak e tope rua dii, riq qaan baweri baa
di ktope rua di tu cinciq rua di."

Pee tu da eslolo anax rua di fixdii, pee tu
da iko gamdae buih.  Da eprepa fene, "Nona Buru, kita rua skola mqesa-emqesa,
bu kae lebe emtewax fidi yako."

Pee tu da epsuba nax finhaa fixdii, pee tu da
esgeux nax finhaa, tu da oli gamlawe.  Ana-koneq e da esgerax nax finhaa, paa
da bamau kikux-kikuk gamlau nax huma.  Pee tu du dena la nun huma, du rame,
pee tu sepuh.