Lorina Solisa
        of Unet
        about 60 years of age
        Neat
        May 30, 1988
        9:52 P.M.



Lorina Solisa cerita harkayate doqeq.

Geba rua saa, nax finhaa tu nax gebhaa
baa.  Pee tu da iko la d maglili.  Pee tu da wene la nax gebhaa, fene:

Fen,
"Karomo-mhana,
Sian sopan pi,
Karomo-mhana o,
Moo sia doun, Ama e!
Yako tu la a iko,
Tu maglili e,
Tu maglili o,
Fisax Wa Haa Naqan e.
Iko tu maglili,
Di ro-roin e,
Tu defo-defo o,
Mo, sei haix aqa e."

Pee tu nax finhaa sade fene:
Fen, "Karomol-fina,
Sia sopan pi,
Karomol-fina o,
Basia doun aqa e,
Defo beka pee,
Gamdi pee pi,
Tu maglili o,
Di ro-roin pee e."


Fen, "Karomo-mhana,
Sian sopan pi,
Karomo-mhana o,
Mo, sia doun aqa e,
Bar tatak tu ya naq
Dalu somon pi
Tu bar tatak o
Ya naq fua bisin e.
Iko la maglili
Dii do
Bar tatax ya naq o
Tabaku hisin moo e."
Defo-defo, pee
Fildi pee, do
Tu nax finhaa reqa o
Dii, pa d iko iko aqa e.
Iko tu maglili
Neten dii, do
Neten di qaan o
Tu Wa Haa Naqan e.
Iko dena dii,
Tu Wa-haa naqa,
Do bokir pito o,
Du basohik haik e.
Dena leuk fidii,
Boki tu Miqgiwa,
Boki tu Meqgiwa o,
Mo sian sopan aqa e.
Boki tu Miqgiwa,
Da bakita riqe,
Poo flesa katin o,
No kati flawa haik e.
Sohix tu nax katin,
Do flawan pi,
Tu da sohik o,
Tu dosi flawa haik e.
Sohik naa tu,
Naa tu fua pi,
Sohik tu o,
Tu tabaku haik e.
Sale na tu,
Nax tabaku pi,
Sale fua o
Dii, pa d bakaa toqi e.
Kaa sepo pee,
Fildi pee, do
Riq iko tehuk e
Mo, fildi mohe aqa e.
Bage pao dii,
Dii e,
Bage dii o,
Mo beto xkemat haik e.
Supan tehux dii,
Poo riq baiko,
Iko sakik o,
Dena di Boki tu miqgiu.
Iko tehuk e,
Dena dii, poo
Da dena sakix di
Boki tu Mendedu e.

Boki tu mendedu
Kita ga riqe,
Kita Karomo-mhana, poo
Sohik tu nax kati flawan e.
Sohik tu kati flawa
Gamdi pee pi,
Fae dosi o,
Mo dosi flawa toqi e.
Fae dosi flawa
Gamdi, pee tu
Fae fua o,
Tu tabaku pee e.
Sohix pa d bape-
Fua e,
Pefuan e tu o
Karomo-mhana haik e.
Kaa sepo fua,
Opi tu tabaku,
Poo bage baa dihe,
Mo ha di haix aqa e.
Supan sakix dii,
Poo da iko tehu,
Iko tehuk e
Dena di Boki tu mendedu.
Boki tu Mendedu,
Sian sopan, do
Riq basgei, poo
Da bajaga-jaga haik e.
Sohik na tu katin,
Paa da baflesa, pi
Fae dosi o
Mo dosi flawa pee e.
Fae na tu dosi,
Flawa sian dii,
Pa faka fua o,
Mo gufa tu tabaku e.

Pee karomo-mhana,
Sian sopan, do
Riq sohix sale o
Nax fua pee aqa e.
Sohik na tu sale,
Nax tu fua, pi
Sale nax tabaku
Mo gamdi pee aqa e.

Pee tu slake dii,
Riq babage e,
Bage baa dihe o,
Ma di haik pee e.

Iko sakik pee
Gamdii e,
Dena xdeduk o
Boki tu mentifu e,
Boki tu mentifu,
Gedak riqe, do
Da sohik fae o
Nax tu katin pee e.
Fae katin pee,
Pa d baflesa, pi
Fae dosi o,
Tu dosi flawa aqa e,
Faka fua pee,
Gamdi pee, pi
Gufa tabaku o
Mo gamdi pee aqa e.

Riq sohix saler pee,
Gamdi pee e,
Pa op tabaku o,
Do da kaa fua e,

Kaa fua pee,
Gamdi, pee tu
Da bage dihe o,
Mo baa dihe aqa e.

Supan sakix dii,
Poo da iko tehux,
Iko tehuk e,
Eta dena di Boki Mentifu e.

Dena dii Boki,
Tu Mendedun dii,
Do da sohik o,
Naa tu katin dihe e,
Fae dosi naa, tu
Dosi flawa e,
Pa d faka fua o,
Tu gufa tu tabaku e.

Gufa tu tabaku,
Gamdi haix, do
Riq sohix saleh e,
Pa d baopih pee e.

Sohix sale pee
Tu tabaku, pi
Sale fua o,
Pa d bakaa haik e.

Supan, pee tu
Da baiko tehu,
Iko tehuk e,
Dena di Boki tu Mentifu.

Boki tu Mentifu,
Sian sopan, do
Riq sohix naa tu
Katin toqi gamdi pee.

Sohix katin toqi
Gamdi pee, do
Da fae dosi flawa o
Mo toqi aqa haik e.

Fae fua tu,
Tu nax dosi e,
Pa d pefua o
Do Karomo-mhana e,

Gufa na tu,
Nax tabaku, paa
Sohik saleh o
Dii, pa d opi haik e.

Da iko eta dena sax Wa Haa Naqan, pee tu da bage tu ana
finar pito dii, nax beton pito.  Da bage eta nax beton pito,pee tu da oli.

Oli
dena pao, nax finhaa, do, nax finhaa defo dii, poo lalen tewa fene, nax finhaa
defo di, po lalen tewa, pee tu da egu kau flolox pito, e wae fenan pito, ukar
pito, manyapo flolox pito, e da egu--da raix--kali maqkau, ixnaan e, fodor
pito.  Ier naa pito-pito haqsiak.  Pee tu da manyimpaq e nax gebhaa nax
pakeaqoro, paa da psamakoro, da manyimpaq riq nax ier, paa da psamakoro.  Pee
tu da sohik e beton pito dii xdeqa-xdeqan, poo nax gebhaa oli.  Da xmasa
sbobi-sbobik e, da manyapo asit e esbobi-sbobik e.  Pee tu da taru makaq e
fixdii, di meja, pirin pito nain kahan e, pirin rua nain kahan e.  Da
manyimpaq tu da taqi, manyapo asix tu da taqi.  Pee tu da sohix rahex nax
gebhaa naa, la da oli, do sirua psaman e, tu nax gebhaa ix maglili haix, bu
nax gebhaa caan e riq nax nasihato moo, caan e nax perwaqato moo.  Pee tu riqe
foki esqapa-sqapax nake pakeaqoro.  Ier fixdii huma lalen dii, da bage sepor
miti-miti.

Pee tu riqe--nax beton pito dii xdeqa-xdeqan e pee, nax gebhaa oli.
Riqe exmasa sbobix dii, paa da taro makaq.   Pirin pito nain kahan e, pirir
rua nain kahan.  Nax gebhaa dena dii, da toux fiax gidan dii, da aqak e nax
finhaa manyimpaq ier naa, manyapor pito du bapsele, uka fenan pito du ba taba,
exnaan fodor pito du baptea.  Pee tu nax gebhaa taqi.  Taqi, paa da siba
prekex asit e exbele-xbele.

Pee tu nax finhaa wene, fene:
Fen, "Karomo-mhana,
Sian sopan, pi
Karomo-mhana o,
Mo sia doun aqa e!
Kae ix maglili,
Na di haik e,
Fisax Wa Haa Naqan o,
Mo di haik aqa, do

Defo-defo pee
Gamdi, pee tu
Ku ptea-ptea o
Mo gamdi pee aqa e,
Tu yako tu la a
Iko tu maglili,
Maglili pee o
Ma gamdi haik aqa e,
Tu kae iko tu
Maglili e
Maglili haik o
Mo di geba sian e."

Fen, "Karomo-mhana,
Sian sopan, do
Bar taqi beka o
Mo gamdi beka pee e.
Gamahik pee e
gamdi pee, pi
La m kaa ixnaano
Mo har na beka aqa e!

Tu lea pao e,
Paa ta pao hai,
Pi lea pao o,
Mo pao haix aqa e.

Naa tu yako pee,
Gamdi pee e,
La a iko pee o
Mo di haix aqa e!

Tu dinan pao o,
Paa ta pao, pi
Mo lea pao o
Mo paa ta pao haik e!

Tu slake naa, do
Kae kae beka!
Kae beka o
Mo yako beka aqa e!

Defo-defo, pee
Gamdi, pee tu
Ya ix maglili o
Mo gamdi pee haik e!

Pee tu sirua du kaa dii, pee tu pirin pito dii baptaho di
meja nain kahan dii, do  andekan tu ana finar pito saka Wa Haa Naqan.  Sedaq e
pirir rua di nain kahan dii, do Karomol-fina tu Karomo-mhana naa.  Sirua,
finhaa tu gebhaa dii nun pirir rua dii.

Gamahik e riqe kaa tehux di nax pirin
mohe, tu sirua nax finhaa kaa psiak.  Kaa psiax dii, paa nax finhaa kaa tu
sondo msian ha dihe, paa nax finhaa kaa tuhah e, nax gebhaa kaa tuhah e.
Sirua du bakaa psiax tu pirin emsian.

Sepo pee, gamdi pee tu kaa sepo, kaa bu
du taqi, ptea bu du taqi.  Sirua taqi men-mener.  Sirua epkasia men-mene.  Bu
nake finhaa naa nax kesabaran sa tehux moo, tu nax gebhaa caan e ri nax lie
ephait ano moo.  Pee tu nax gebhaa caan gamdi pee, moo tu da--nax finhaa
manyimpaq nax ier, paa la d iko naa, nax gebhaa taqi xreik e.  Mau nax gebhaa
tu da taqi, mau nax finhaa tu da taqi.

Pee tu nax finhaa prepa la riqe
fene--Karomol-fina prepa la Karomo-mhana, fen "Karomo-mhana, sian sopan,
Karomo-mhana sian doun, do bara taqi egrihix yako beka, la ya iko, tu lea pao,
paa ta pao haik e, tu la babeto raqi-raqi haix aqa, do ka bara taqi egrihix
yako beka, la ya ix maglili pee."

Humh!  Nax finhaa taqi egrihix tirin naa,
pee tu riqe toma-toma moo, pee tu da susuk e nax gebhaa nax kotoro, lomo nax
gebhaa tu da taqi, mauh tu da taqi.  Nax finhaa pee, bu da taqi, paa sirua-rua
taqi epkasia, du prolale.

Pee tu da niax nax gebhaa fixdii, paa nax gebhaa
bage, pee tu da polix nax gebhaa olon di bantal, pee tu la d iko.  Tuux nax
fokix, paa da iko.  Nax fokix naa do foki pakeaq e.  Da tuukor, paa da iko.
Iko, paa da dena di tohon e, da pana pa tohon haix, poo nax gebhaa naa
toron-toron.  Pee tu feqa an saa dena, pee tu da wene di riqe exliqan fene,
"Uuuu, Karomo-mhana sian sopan, pi Karomo-mhana sia doun, do ka bage haan di,
do Karomol-fina filan beux pa babeux, beux banuh pa babanuh!"

Da caan aqa, do
da hosax fixdii, paa da taqi xweik e, taqi emqahax haik-haik e.

ee tu nax
finhaa caan e nax gebhaa taqi epkasia tirin-tirin, da saki.  Saki dena dii,
paa da mau nax gebhaa tu da taqi, da spoih tu da taqi.  Pee tu da fae leux
leqso.  Fae leqso sa leux fidii nax fokix dii, paa da isa nax gebhaa raman
waen, pee tu da tahuh.  Fene, "Ku bara taqi beka, la ya iko, tu lea pao haik
e.  Poo leqso naa la ku isa ramam waemo."

Dii, da niax-niax sakix fixdii eta
da bage pil-pilix.  Bage pil-pilix, pee tu da polix si-sia di bantal.  Riqe
kerex, pa d iko.  Da iko eta dena ebreman an ro-roin, pee tu nax gebhaa!  Da
caan nax gebhaa taqi epkasia, da prolale tirin-tirin.  Feqa dii, nax gebhaa
toron-toron, feqa dii toloh:  "Karomo-mhana sian sopan, pi Karomo-mhana sian
doun, do bara bage haan dii, tu Karomol-fina, do filan beux pa babeux, beux
banuh pa babanuh!"

Eh.  Da hosax fildii, do da caan e, da aqax nax finhaa beux
haix, do da taqi exweix, taqi emqahax resex-resek e, siba prekex asito
resex-resek e.

Pee tu nax finhaa caan e nax gebhaa da epkasia, da prolale
tirin-tirin,.  Pee tu nax finhaa saki fixdii, paa da fae exdeduk e handok
saa.  Fae handox di fene, "Bara taqi beka, tu ya egu handox naa, la ku ix foi,
do ku isa nam banito, ku bafoi, do ku isa nam waero, la ku bara taqix yako
beka."

Riqe caan gamdi pee, riqe emtoro.  Mtoro dii,  nax finhaa niax-niax
riqe, poo da bage xtoron.  Toron, pee tu da iko.  Iko pil-pilik e, feqa an di
saki.  Saki pa d toloh.  Poo nax finha la babeux, poo lea an di pao pa ta pao
haik e!  Lea bkonit haix lawe masi fafan!

Pee tu da saki fixdii, da fae
exdeduk e bantal polo di sahet e.  Bantal polo di sahex, paa da xneix fene,
"Bara taqi beka, Karomo-mhana sian sopan, pi Karomo-mhana sian doun, tu a fae
selex bantal polo naa, la a neix la kae haik e.  Betu fene kae ecaan ya naqu
laraqoro, kae ecaan ya naqu phaito, do lae yax puna gamna moo.  Bu kae ecaan
ya naqu phaito moo, paa kae ix bage tu bokir pito haik e, nam beton pito sax
Wa Haa Naqan e, kae bage tu bokir pito.  Lalu skaraq naa, do  kae, kae beka:
yako, yako beka.  Tu yako, bara taqi grihix yako beka, la ya iko, tu dinan pao
pa ta pao haik e, lea pao pa ta pao haix, mele yax bage abax fixdoo."

Eh.  Da
iko fildii eta pkerex filawe Fatu Sula naa, eta da dena ax Buru Utara.  Do lea
an di pao pa ta pao, da dena kandeat saa.  Kandeax di qaan e Beo-Beo La
Misrete, Beo-Beo La Lisela.  Pee tu da deax, fene la d kaa nax fua, kaa nax
fua an palex mohede, poo geba sa bagruux-gruux fidi tohon esnuban, do
lagan-lagan e Karomo-mhana, nax sikap bu Karomo-mhana, nake enpehex bu
Karomo-mhana.  Rupan e, lein toq tu lagan bu Karomo-mhana.

Pee tu geba di
prepa la riqe fene, "Karomol-fina sian sopan, pi Karomol-fina sian doun, do
kae la kae gamdoo naa, tu beto haik e?"

Fen, "Yako la a gamaki Namlea."

Fene,
"Kae gamakix, bu iqax tu lea pao pa ta pao haix, beto haix naa, do bage baa q
na beka, ptea baa na beka, la supan tame ku iko tehuk e."

Pee tu sirua
eplawa-plawan moo, tu du bage baa dihe, di kandeax dii, kaa nunu ixnaa lafato
baa dihe.  Poo geba dii, do lagan-lagan nax gebhaa, rupan-rupan nax gebhaa.
Pee tu sirua bage baa dihe eta tepux kalax lalen emsian, pee tu da prepa la
geba dii fene, "Yako, do yax bagex beta humar gamna moo, yax bagex beta huma
neke omon moo!.  Paa ku ramboli tagahak."

Da ramboli, pee tu ana fina dii
(Karomol-fina) prepa fene, "Riqe saka xnafan pito, Riqe pao xnafan pito, sinte
yako do berkahandax mamin mohe-mohe, berdaulax mamin mohe-mohe, moo do naq hum
fatu saa bamdara, la a katax ramaq, do kam rua baptea dae hum fatu lalen!"


Resen-resen e, tilo du katax ramano gamahix, hum fatu di baptea!  Hum fatu
dii, do hum fatu resen-resen e, Buru Utara, aki kandeax Beu-beu La Misrete,
Beu-beu La Lisela, do nax subu la Buru Utara, nax subu la Buru Selatan.

Pee tu
sepuh.

Nake gebhaa dii taqi-taqi eta-teta-tetaaa taqi eta-teta-tetaaa nax
beton pito, lear pito, persiis e, riq bage tu ana finar pito dii, pee tu da
bage-bage eta-tetaa lea baa, da babage hede.  Poo nax bantal polo ha dii, da
bapolo bantal polo dii, poo bantal polo dii leli, paa da puna ana fina.  Da
puna ana fina, do lagan-lagan e Karomol-fina, rupan-rupan Karomol-fina.  Fidi
olon folon e, nax haqsiak e, nax lembaga dii, do Karomol-fina.

Pee tu sirua
iko epsaman dii, poo sirua kaweq epsaman e.  Nax gebhaa, bu  qaan e
Karomo-mhana, nax finhaa nakex bu qaan e Karomo-mhana.

Pee tu sepuh.


(Transcribed 10/11/88 by Joe Devin, at Manoa).


        Lorina Solisa
        of Unet
        about 60 years of age
        Neat
        May 30, 1988.



A dohi sakik e ana kasiaq an saa.  Ana kasiaq an, kita fene ana mhod malet e.
Nax bapa q an sa moo, nax mama q an sa moo.

Pee tu riqe an e nax huma neke
omon fidi negri, do riqe nake huma neke omon fidi negri tean e.  Tu riqe an
eptea-ptea, moo, riqe an fene, "Hah!  A toho fipao wae la tu naq nasel tu naq
dapan, la uran bu a seka-sekah e, wanture bu a seka-seka, sehe bu a sekah e.
Seka opofoox bu a sekah, seka dole bu a sekah."

Da toho fapao wae, dufa dole
mohe-mohe, dufa uran mohe-mohe, dufa wanture mohe-mohe, dufa wanax mohe-mohe.
Fen, "Haah!  Do a riha fasax maqin holix, la kau wedun bu a kohohe, kau fatan
bu a tirak."

Da riha gamsax maqin e, kau wedun bu da kohoh, kau fatan bu da
tirak e.  Dufa midun mohe-mohe, dufa tonal mohe-mohe.

Pee tu i an iko-iko eta
dena sapi lale kon-konix saa, do wahex tifun ran bamali, kau doqon ran bamali,
kau nhelan ran bamali, kaor omon ano bu ran bamali!  Pee tu da iko-iko logok
e, da aqak e katage tu hum fatu sa fikiqdii, do filan leo bu da leo, filan
lata bu da lata!

Pee tu da kalax fene, "Bisopa beka, sane pao dii, do ku
spelek e kata an sa la yako, pi labun an sa la yako, tu ya naq kata bisi
xboho-xboho, labu bisi xboho-xbohot an."

Pee tu ana fina naa, do ana fina
marinen moo, tu potriaflawa du bamsika fidii e sap lale kon-koni naa!

Pee tu
Potriaflawa naa putar e nax masina pa d pesnau naa, da caan mohede.  Dii, da
kalax pededux fene, "Kae sane fipao dii, do  du musix yako an, do ku sayaq
yako an, do ku spelek e kata an sa tu labun an sa la a xnilir tame a iko
logox, tu naq kata an bu delax sepuh, paa naq kata bisi xboho-xboho pi naq
labun bisi xboho-xbohot an."

Pee tu ana fina dii eplawa-plawan fene riqe
espelex moo, tu, "iko gamahik e."

Ana kasiaq an naa, riqe emgea tirin e.

Pee
tu plawa-plawan mela, tu Potriaflawa fae handok e fixdii, tu da fae e kata tu
labun tu e saboq mandi, badaa, cermiin e, e fixdii, paa da fokiro tu handox
dii, paa da spelekoro.  Spelekoro, pee tu Ana Kasiaq an e sohix fidii, paa da
repoh, paa da iko paa da ix foi.

Foi fixdii, paa da foi sepo, da xdihi olon e
fixdii, da badaa, da pakex minya waqi dii, pee tu da iko gamsax huma.  Iko
gamdi Potriaflawa nax huma, paa da toki subu.  Toki subu eta lalen telo tame
Potriaflawa da fuka subu.

Fuka subu dii, pee tu da fae nax dosi flawa tu nax
katana flawa paa da faka fua paa da pefua e Anax Kasiaq.

Ana Kasiaq e, i an
kaa fua dii, la d reruh e mes da te reruh e, la d luak e mes da te luax!  Pee
tu Ana Kasiaq naa,da rasa fene riq nax fua saa la da pefua sakik e Potriaflawa
moo.  Pee tu da sibetux fene, "Riqe saka xnafan pito, pi Riqe pao xnafan pito,
sente yako do berkahandax mamin mohe-mohe, berdaulax mamin mohe-mohe, moo do
naq fua boti saa baptaho mhewax, pi naq dalu fu tolox saa tu naq katanan an
saa, la a faka sakix la Potriaflawa, mele riqe exnanux fen yako do berdaulax
mamin mohe-mohe, berkax mamin mohe-mohe."

Pee tu da katax raman ganaa, nax fu
boti di bataho di keban e fafan, tu nax dalu fuan dii, tu nax apu, tu...  Pee
tu da faka sakix fidii fua dii, paa da pefua sakik e Potriaflawa.  Pefua
Potriaflawa dii, do paa sirua kaa fua dii, Potriaflawa la d reru nakex mes da
te reruh e, la d loax mes da te loax.  Fua dii baxmemkapax baah.

Pee tu sirua
kaweq.  Du kaweq dii, pee tu e Putriaflawa fae nake cinciq maas, paa da flalix
sax meja, do ixnaan e pupan pol-paa geran paa,tu nake esnawat e bamririk e,
snawat e bamsesek e.  Manu lie emleu emhewa pelei na pelehet e, kimi ca-caan
esnawat e bamririx paa bamsesek e!

Pee tu Tuaq Kalatu saa caan.  Caan, pee tu
da prepa la nax atar pol-paa fene, "Atar pol-paa nim keten sipeno!  Kimi liqa
dae fene raja sane ha nax roax haan aqa, pii latu sane ha nax roax haan aqa!"


Cea!  Atar pol-paa dii pana sela, paa du liqa.  Oli, paa du xdohix fene, "
Tuaq Kalatu!  Katage tu raja sa moo, latu sa moo, tu Anax Kasiaq e dapak e nax
finhaa sa fixdae naa, do filan leo bu da leo, filan lata bu da lata, nax
gebhaa bu filan leo bu da leo, filan lata bu da lata!"

Riqe fae sakik e nax
kata duba-duba tu nax labu duba-duba,paa da phibu nax gebhaa tu kata duba-duba
tu labu duba-duba.  Paa nax gebhaa ptea, do da baduba haik-haix, da bacucur
haik-haik e.

Pee tu atar pol-paa prepa gamdii, pee tu Tuaq Kalatu prepa fene,
"Atar pol-paa nim kete sipeno, kim leba yako la a iko la a liqa pee, tu  kim
liqa haix!"

Eh, du lebah e eta dena di tohon e, du caan rame gosa tirin-tirin,
pee tu du tat haix Tuaq Kalatu an di fixdii, paa i an moho, paa da bakoxlelax,
pee tu sir leo.  Sir leo rabo-rabo!

Tuaq Kalatu an e bahosax emhuna-mhunax
fildii, paa da hai selax.

Hai selax, pee tu Potriaflawa da fae nax dosi eflawa
fixdii, tu nax katana flawa, paa da faka fua, tu da gufa tabaku,paa da pefua
sira.  Pefua sira, paa du kaa sepu fua pee, da flalix nax cinciq maas, paa
ixnaan e pupan pol-paa geran paa naa eptaho sax meja miti-miti!  Kofi, kukis
e, peleix na pelehex naa, du ptaho sax meja.

Ino sepo kofi tu kaa kukis sepo,
do, du kaa sakix ixnaan e.  Kaa sepu ixnaan e, kaa sepu fua, pee tu du oli.

Oli
dena lawe nun huma, pee tu prepa sakix la atar pol-paa fene, "Atar pol-paa nim
kete sipeno, kimi manyimpaq huma naa pee, pi kimi frooq huma na pee, la e kim
pefa kukiso si pee, la ma ix kalak e Potriaflawa la d kaa pee, tu kita bakaa
kasiax riqe nake ixnaano, kita baino kasiax ri nax kofiro, kita kaa kasiax ri
nax fuaro."

Pee tu atar pol-paa caan gamdii, manyimpaq huma lalen-kakun e, du
frooq e sepuh boti-boti.  Pee tu pefa sepu kukiso dii, paa du taro makaq e,
ixnaan masa, paa du taru makaq, pee tu Raja Muda siux sakik e atar pol-paa
fen, "Iko dae beka, la  kim kalak e Putriaflawa pee, la da hai, la da kaa kita
nani ixnaano pee, tu  kita bakaa kasiax fidae riqe."

Eh.  Riq iko selax sakix,
paa du kalax  Potriaflawa, Potriaflawa naa lalen tewa, paa da xrei.  Exrei
fene riq hai mohe-mohe.  Bu ku mkuak e fidii, Tuaq Kalatu dii fene, "Mohe,
mohe, musti da hai sabole-bole la da kaa ixnaax fixlawe.  Da ino kofi pee, da
opi tabaku pee fixlawe, tu sir kaa haik fixdae."  Umh!

Pee tu Potriaflawa naa,
du lomo-lomoh eta-teta-tetaa lea la tifun gamdita, pi lea la d wesa, tame da
hai

Hai dii, leux fidi da hai, da fae sakik e--dahufa kata duba-duba fi nax
gebhaa, labu duba-duba fi nax gebhaa, paa da fae sakik e kata sindaran bamali
pi labu sindaran bamali, paa da phibu sakik e nax gebhaa.  Phibu sakix nax
gebhaa fixdii, pee tu nax gebhaa bage.  Da bage, pee tu da fae esnapan, paa da
tahuh fidi faha xbali, samaraq isin, paa da tahuh fidi faha xwana.  Pee tu da
egu nax wae tu pigal boti fixdii, paa da tahu di nax gebhaa poson.

Tu da hai
manux.  Da hai gamlawe Tuaq Kalatu, paa ino kofi, kaa.  Ptea paa du
waher-waher di meja makaq e.  Du ino kofi sepo, du kaa ixnaat e.  Kaa sepu
ixnaax, pee tu Tuaq Kalatu fene, "Mahik e, Potriaflawa, la kita rua ptea fina
kamar, la ma kaa fua,tu ma ba-estori-stori ro-roin."

Pee tu riq egu fua, paa
ptea ax kamar.  Ptea ax kamar fixdii, paa du kaa fua, opi tabaku,, paa sirua
bawaher-waher.  Waher-waher, geda moo, poo atar pol-paa kunci sepu suburo, du
kunci sepu jandelaro, paa riqe eptea ax kamar naa, bu  du kunci suburo
miti-miti haik.  Janelaro bu kuncir haik e.

Pee tu Tuaq Kalatu prepa fene,
"Potriaflawa, kae Potriaflawa, do pantas la ka kaweq tu Ana Kasiaq moo, tu kae
Potriaflawa, do ku kaweq tu yako ana raja do bole.  Kaweq tu yako raja do
bole.  Pantas la Ana Kasiaq kaweq tu kae moo."

Pee tu riqe caan gamaqa, pee tu
riqe esgeda-sgedax la du fuka subu naa, du fuka subu mohe-mohe.  Pee tu riq
taqi.  Da taqi dii, raman waen heka fixdii, paa da tola dae pigal boti ha dii,
tu wae pigal boti an di dodax fixdii, paa da toda nax gebhaa poson, pee tu nax
gebhaa dikeh e, da wana.

Da wana dii, da glidux esnapan e, da saqpalak e
samaraq isin dii.  Hai dena lawe, paa da srasa suburo di fixdii, paa da rogo
gamax lale, paa da srasa Tuaq Kalatu dii.  La d basrasa nax finhaa, nax finhaa
xraak e, katuen bamoho.  Da xraak e, katuen di bamoho, pee tu da repu nax
katuen fixdii, tu nax finhaa kerek fixdii, paa da gau fahan, paa sirua oli.

Da
tefak e Tuaq Kalatu ha dii, da lax atar pol-paa di sakix, paa dena dae nax
huma,do rame ebregan e, rame exmefun haik-haik e, rame kel-kele beton pito
lear pito, pee tu sepuh.

(Transcribed 10/11/88 by Joe Devin, at Manoa).


        Lorina Solisa
        of Unet
        about 60 years of age
        Yakup's house,
        Neat
        May 31, 1988,
        8:08 P.M.



Ana kasiaq saa, rano anat an rua, nunu ina mata, paa du kaweq, nax bapan e,
da kaweq sakix.  Pee tu sirua an naa ana mhanar an rua.  Rano iko, paa du
skola.  Skola naa, sir suba skola, do sirua midi rahek e.  Sirua midi rahex
dii, trus-truus e sirua an midi.

Pee tu lalen saa ran iko skola.  Du suba dii,
du midi gandi-gandihe, pee tu nax mamaq naa poo sefen.  Sefen, pee tu riqe...
Sirua ix midi dii, du midik e fikul e  Midix fikul e, lea-lea, do sirua nmidix
rahex fikul e.  Pee tu nax ina falin naa sefen, tem da hobo fikul dii, paa da
folah, paa da fakah fidii, paa da tahuh tu pirin.  Da pono walfunex tabun ano
dii, paa da tahor tu pirin.

Pee tu sirua an e suba skola fixdii, du xnika
fene, "Mamaq e, kam rua nami ixnaan an har do?"

Fene, "Hobo fahanim, la kim
liqa nimi ixnaano ax meja aki."

Sirua hobo fahano, paa du liqa nunu ixnaano.
Fen ixnaan e, du liqa gamahik e, fikul tu e tali kofioq.  Lalu sirua caan
gamdii, fene du liqa tali kofioq tu fikul dii, pee tu ran toho.

Toho fidii,
pee tu du saqpalak e nun katuen an e, du saqpalax nake enhero, e egu nax
iwagun e.  Sirua egu nunu iwagun ano, paa ran iko.  Iko fildi kaku keha kaku,
fildi walu toho walu, eta dena lapix lahin saa, do manu lie peleix na pelehet
e.  Manut e saka naa, do folo bermacaq-macaq!  Folo bermacaq-macaq dii, pee tu
sirua an taqi..  Taqi fene:
"Ayo buruq, segala buruq!
Turun dolo, mau liat kami!
Turun dolo, mau liat kami!"

Dii, manut ano dii caan mohede.
"Ayo buruq, segala buruq!
Turun dolo, mau lihat kami!
Turun dolo, mau liat kami!"

Naa, do sirua ane taqi-taqi, taqi eprurax, taqi
eplosa, eta du dapa nunu manoto dii toho fildii.  Manut ano di toho fildii,
paa du dubu-dubu filsaka eta dena pa kau di lahin e, du e  hafu folono fixdii,
paa du surix di anat ano di miti-miti.  Kahano hafu tuano, kahano hafu panino.
Dii, paa du surix, pee tu anat an rua dii bali puna manux, paa du keha gamsaka
lapix di luken.

Pee tu nun ama defo-defo, da hamah, moo.  Da odox wahan eta
dena di kau di lahin, do nunu nheror ano rua di bapkuse, nunu iwagun e, nun
katuer rua di bapihix.  Pee tu nun bapan taqi.

Taqi fene,
"La Si-dindiq, La Si-dandaq,
Pulaq dolo, mau liat Bapa!
Pulaq dolo, mau lihat Bapa!"

Pee tu sirua an ecaan mehede.  Anat an rua dii
qaano, saa qaan Si-dindiq e, saa qaan Si-dandaq.
"La Si-dindiq, Na Si-dandaq!
Pulaq dolo, mau liat Bapa!
Pulaq dolo, mau liat Bapa!"

Pee tu si manoto di caan!.  Manoto di caan, pee tu
nun kapala dii prepa la nax rokor fene, "Bara gorax beka, tu iqax saa badifo
filpao na haix."

Dii, tu manut ano dii caan gandii, tu du mtoro, pee tu anax
rua di sade:
"Ayo Bapa, si jantoq hati!
Tali kofioq meqganti ikan!
Komfioq-kofioq meqganti nasi!!
Ayo Bapa, la ayo Bapa!
Pulaq dolo, mau liat Mama!
Pulaq dolo, mau iqat mama!"

Pee tu nax bapaq caan gandii, do da taqi prura,
taqi plosa resex-resek e!

Da taqi prura, taqi plosa, pee tu nax anat ano sade
fene:
"Ayo Bapa, la ayo Bapa!
Tali kofioq meqganti ikan!
Komfioq-kofioq meqganti nasi!"

Ptt tu nax Bapaq e taqi-taqi-taqi dii, pee tu
nax anato dii, du puna haix manux dii, pee tu no sade gamdii.  Sade dii, nax
bapaq taqi-taqi etaaa da taqi...  Da taqi prura, taqi plosa dii, bu nax anato
toho tehux moo.

Tu nax anato sade fene, "Tali kofioq meqganti ikaq e,
komfioq-kofioq meqganti nasi."

Lalu nax bapaq e caan gandii, pee tu da taqi
eta-teta-teta-tetaa sei-seih, mela, tu da egu nax anat an e nake enhero tu nun
katuen fixdii, paa du oli.  Da oli gamla huma, pee tu riq sefen, tu da podo
fixdii, paa da tete nax mamaq, pee tu sepuh.

(Transcribed 10/12/88 by Joe
Devin, at Manoa).


        Lorina Solisa
        of Unet
        about 60 years of age
        Yakup's house,
        Neat
        May 31, 1988,
        8:08 P.M.



Ana fina mhuka saa, riqe nax elex fisax loteq e.  Huma mkele.  Pee tu raja
muda saa nax suka riqe, pee tu da keha taqga msian e.  Da keha hai tean dii,
paa da jaga bage tuha, eta da xgali, pee tu da xbana.  Xbana, pee tu gamahik e
da pekah.  Da peka ana fina dii, pee tu e ana fina dii jadi nax anax gamahix,
paa anat an di haa, pee tu anat an dii ana mhana i an e.

Pee tu da ronda-ronda
dii, pee tu anat an di wene fene:
"Traq bulan bertenun kai,
Serupa duno nae diatas tela.
Sio tangke, taqke bua hatiku!
Jantoq hatiku!"

Tu nax bapaq e caan.

Riqe an e manyanyi baa:
"Traq bulaq, bertenun kain,
Serupa duno nae diatas tela.
Sio taqke, taqke bua hatiku!
Jantoq hatiku!"

Lalu riqe ecaan gandii, riqe an jaga midi dii, do riqe an jaga
manyanyi rahex gandii.  Raja muda naa, da caan e anax dii nake nyanyiaq
gandii, pee tu da barasa fidae poson fuan naa, "Anat eq dii do , riqe manyanyi
rahex gandii, do lae ya naq anat e di i aq ha dii, tu riq kita yako tame riq
manyanyi."  Da pikir-pikir gamahik e, "Moo.  Ya naq anat an di ta!  pee tu da
iko,paa da maju gandi ana fina dii!  Resek e ya naq anat an ha dii, tu  aqax
da oli qei nax maman!"

Pee tu da iko fixdii, paa da alax nax anax dii tu nax
finhaa sakix, pee tu du kaweq dii, pee tu da rame beton pito, lear pito, pee
tu sepuh.

(Transcribed 10/12/88 by Joe Devin, at Manoa).


        Lorina Solisa
Yakup's house,
        Neat
        May 31, 1988.



Geba rua sa fisaka masi hogin saka dii, do sirua an eptea-ptea, pee tu nake
anat an emsian e.  Pee tu nax ina baxgali.  Pee tu nax anat an di prepa la nax
mama fene, "Mamaq, do aden e jadi beka, la kam rua an ix maglili, tu  yako an
do yako ptea sei kon haik e!"

Pee tu date betor rua sa moo, poo nax wai an
ejadih.  Nax wai an ejadih,pee tu da sgedak e nax ina fixdii, paa da foto
pusen e rabo-rabo, paa da foih an e, da kaspakeh an tu tope, paa da rereh an
esqapa-sqapax, pee tu da sgedax nax maman paa da pili nax ixnaa lafato fildii,
paa da taho nax wai an dii saka kalebax fukan.  Taho nax wai an dii sax
kalebax fukan, pee tu riq iko, do da pehe kadan gilin, kadan kakun, tu da
wesi, paa iqax sili iqax moho haik-haik e, tu da wansisix da wanlolox
haik-haik e.

Pee tu dena tohon tifun, tu da dobo geba saa.  Geba xdisun saa
kadux, fene, "Akebakanan e!  Kacil Meqgiwa, do ka wesi haan dii, do kae
hargakaq beta kami moo!  Fenlale naa do ka nam felale naa?  Pii neten naa, do
ka nam neten naa?  Eta ka iko tu xweito tu xqahato, iqax sili iqax exboho!"


Riqe  estori gandii, pee tu sirua platan.  Sefen,paa sirua platan.  Sirua
plata-platan e, geba xdisun dii exdarek e Kacil Meqgiwa, pee tu Kacil Meqgiwa
sgedax fene, "Kacil Anan, sian sopan, pi  Kacil Anan sian doun, do toho beka
la toloq yako beka, moo do yax mata haix aqa!"

Pee tu nax wai roin mera-mera
an di babitix fisaka ri nax kalebax fukan dii, tu nake piso pena hai lalex tu
nax piso pena turux suka fixdii,paa da snab matax geba ha di fixdii, pee tu da
keha sakix di kalebax fukan, pee tu nax kai tuux, paa da iko.

Iko sakix
fixdii, eta dena sakik e kandeax saa xdeduk e, dobo geba di saa xdeduk.  Pee
tu riq iko tu xweito tu xqahato tu wansisix tu wanlolox.  Dobo geba dii, pee
tu da prepa fene, "Akebakanan e, Kacil Meqgiwa, ka iko tu wansisit tu wanlolot
e, ku xweix, ku mqaha, do fenlale naa do kae nam fenlale naa, pi?  Paa ka iko
tu raqgaq-raqgaq haik-haik e, kae iko tu e karamean e haik-haik e?"

Gamaqa,
pee tu sirua platan.  Sirua plata-platan eta-tetaaa e Kacil Meqgiwa toma tehux
moo naa, paa geba di exdarex haix riqe naa, paa la naa la d mata, tu getex
haik.  Pee tu da prepa fene, "Kacil Anan, sian sopan, pi Kacil Anan sia doun,
do toho beka la toloq yako peni, moo do yax mata haix na ta!

!"

Pee tu Kacil
Anan babitik fisaka kalebax fukan dii, do da sex tirix geba di fixdii, paa da
baxlubu.  Pee tu sirua iko tehuk.

Iko tehux eta da dobo geba dii saa xdeduk.
Nake raqgaq e si-sia har dih e, pee tu geba dii, da prepa fen, "Akebakanan e!
Kacil Meqgiwa, do ka iko raqgaq-raqgaq haan dii, do fenlale naa ka nam
fenlale, pi asax naa do kae nam wae asan naa?"

Pee tu sirua platan.
Plata-platan fixdii, tu da xdarex geba tuax di, paa la d baxmatah e, pee tu da
kalax nax wai an e: "Kacil Anan sian sopan, pi Kacil Anan sia doun, do toho
beka la toloq yako peni, tu  a mata na ta."

Sex matax geba dii, pee tu sirua
an iko sakix eta dena siti-nuru-wae-nuru-raja-rua nun elet e.  Pee tu Kacil
Hena prepa la kacil Meqgiwan fene, "Kacil Meqgiwa, ka basohix baa q naa, tu
ya iko masaka kira naa fafan, la a qei Potriaflawa,tu ka dapak e haik e namu
xnaa, do maxkex-maxketa la Mukakiparo xnusi, do ka bara xnusi, mukakipar leso,
ka bara leso, Mukakipar mali, ka bara mali."

Riqe caan moo, Mukakiparo xnusi,
riqe exnusi; Mukakipar leso, riq leso; Mukakipar wesa, riq wesa.

Pee tu riq
siuk e nax finhaa fene, "Iko la ku tela danex omon, la ku ix asuk e wa dar
dina, wa dar botin, la yax ino.  Bara asuk e wa ram sihat."

Riq iko fixdii,
du phaix wa dar dina, wa dar botin e, riq iko pa d ix asuk e sakix wa dar
dina, wa dar botin e, riq peka wa ram sihat e

Pee tu Mukakipa dii hufa nax
pakeaqor miti-miti, paa da waku riqe, Potriaflawa har fixdii, paa da oto
xrapek tu fatu mrapa dae wae dii xneden.

Pee tu nax wai caa-caan mela,tu nax
wai lalen tewa, pee tu nax wai datix tu nax molige, paa da oli dena dii, poo
nax kaka di mata haik e.  Pee tu da srap sepak e nax kai i ha di, paa da srapa
blatex.  Fene, "Ka kita Mukakipa di moo, paa kae fene ka nam finhaa,
Potriaflawa, ha dii!"

Pee tu da srapa blatex nax kai an sepo, tu da iko
fixdii, paa  da fae nax kaka fidae wae di xneden fixdii, paa da  xneweh.  Da
xneweh, paa sir paa sakix, pee tu du kehax nun malige, paa du oli sakix
gamsaka masi hogin saka, pee tu du seka fafu musun pito, paa du rame kel-kele
beton pito, lear pito, pee tu sepuh.

(Transcribed 10/12/88 by Joe Devin, at
Manoa).